დროის უკმარისობა

ორშაბათია. მგონი მთელი ღამე გადაუღებლად წვიმდა, მაგრამ ახლა მზე ანათებს, თბილა, ნიავი უბერავს. დილა აღარ არის, უკვე პირველის ნახევარია, მაგრამ მაინც – მშვენიერი დასაწყისია.

გუშინ ძალიან დამღლელი დღე მქონდა, საღამოს ძალიან სენტიმენტალური წიგნი წავიკითხე, ამიტომ თითქმის ათი საათი მეძინა. გვიან ავდექი და ნაცემივით ვარ.

უკვე მერამდენედ. ჰოდა, რისი თქმა მინდოდა ამით. ვერ გამიგია მე ვერ ვასწრებ ცხოვრებას თუ ლოგიკურია რომ ვერ ვასწრებ. რატომ ხდება რომ ფილმებში ჩემი ასაკის ხალხმა ზოგჯერ უკვე ყველაფერი იცის, ყველაფერი ისწავლა, ყველგან იმუშავა, იმოგზაურა, ახლაც მათი დღეები უკიდურესად გრძელია. ფილმებში ერთ დღეში ასწრებენ დილით ადრე ადგომას, ვარჯიშს, საუზმობას, მეგობრის ნახვას, სამსახურში წასვლას, მათი ერთსაათიანი ლანჩიც როგორღაც იტევს ქალაქის მეორე ბოლოში გასვლას და რაღაც სხვა საქმეს, საღამოობით სახლშიც ბრუნდებიან, კიდეც ისვენებენ, კითხულობენ, მერე რომელიმე სპორტულ მატჩზე და/ან მეგობრებთან მიდიან, კიდევ რაღაცას სწავლობენ… დაუსრულებელი წრეა. ფილმებში ყველაფერს ასწრებენ. სავსე ცხოვრებით ცხოვრობენ.

და მე? მე წელიწადში ათი თვის განმავლობაში ისეთი რეჟიმი მაქვს, რომ ორი კვირით ადრე უნდა ვიცოდე ყველაფერი, რასაც ვაპირებ. წინააღმდეგ შემთხვევაში ან ლექციებს ვაცდენ (ყველაზე ხშირად), ან მოსწავლეებს ვუცდენ, ან არ ვთარგმნი და არ ვარედაქტირებ. ან უბრალოდ არ მძნავს. ზოგჯერ დღეები არ მძინავს. და ამ დროსაც კი ვერ ვასწრებ იმის ნახევარსაც კი, რასაც ფილმებში ახერხებენ.

ამ წელს სამი თვე მქონდა ისეთი, დღემდე რომ ვამაყობ. ამ სამ თვეში ვახერხებდი ყველაფერს, ვარედაქტირებდი წიგნს, მყავდა ოცამდე მოსწავლე, დავდიოდი უნივერსიტეტში, ვნახულობდი მეგობრებს, ვკითხულობდი წიგნებს და მეძინა ნორმალურად. ყოველ დღე. ვმუშაობდი საოცრად პროდუქტიულად.

დროის მენეჯმენტი ყველაზე სასარგებლო რამეა, რაც კი ადამიანმა შეიძლება იცოდეს. როცა შეგიძლია არც ერთი წუთი არ დაკარგო, მოასწრო ყველაფერი, უბრალოდ არ შეიძლება ადრენალინმა არ გაგაბედნიეროს. ამ დროს ყველაფერი გაქვს რაც გჭირდება – მიზანი, თავდაჯერებულობა, საკუთარი თავის რწმენა, ოპტიმიზმი, კმაყოფილების განცდა, ყურადღება, ზრუნვა, და რაც მთვარია, შედეგი.

სექტემბერი ყოველთვის გარდატეხის თვეა ჩემთვის, გარდამავალი დროა, სწორედ ამ დროს ვიწყებ რეჟიმის დალაგებას და სწორედ ამ დროს ვგრძნობ მთელი სხეულით, რომ მთავარი მონდომებაა და ფილმის გმირობის გარეშეც შეიძლება ყველაფრის მოსწრება.

Advertisements

დრო

არ ველოდი, მაგრამ ეტყობა ჩემი გათხოვების დროც მოვიდა. უკვე 22 წლის ხარ? მერე? ბავშვი არ გინდა? რაც უფრო მოგემატება ასაკი, მით უფრო ძნელი იქნება, ახლავე უნდა იფიქრო, ხომ იცი.

არ ვიცი. კი, 22 წლის ვარ. არა, ბავშვი არ მინდა. არა ასაკის ბრალი არ არის, არ გადავიფიქრებ. არა, ამას ბუნებრივ მოთხოვნილებად ვერ აღვიქვამ. აუცილებელი არ არის ყველა ქალი დედა იყოს.

რაზე აღარ მიოცნებია და რა აღარ დამიგეგმავს, ოჯახზე არასდროს მიფიქრია. შვილზე მით უმეტეს.

ახლა ერთ სერიალს ვთარგმნი, სადაც ხშირად იმეორებენ ერთ ჩინურ წყევლას, may you live in interesting times-ო. კარგი წყევლაა. დაე. თუმცა მეორე პერსონაჟი გაეპასუხება, მაგ წყევლის მეორე ნაწილი თუ იციო. “გეპოვოს რასაც ეძებ”. ეს მართლა წყევლაა. ახდენილი ოცნებები დიდი ვერაფერი ხვითოა. მთავარი მართლა ოცნების ქონაა.

მე ბედნიერი ვიყავი, როცა ვოცნებობდი, რომ თუ გავიზრდებოდი მსოფლიოში საუკეთესო დამნაშავე ვიქნებოდი. ისეთი, შერლოკ ჰოლმსიც რომ ვერ დაიჭერდა. შერლოკ ჰოლმსობაზე არ მიოცნებია. მორიარტობა ვარჩიე.

არქიტექტორობაზეც დიდხანს ვოცნებობდი. ამაზე ჩემ გარშემო ყველამ იცოდა და სანამ პატარა ვიყავი მხარსაც მიჭერდნენ. რომ გავიზარდე აღმოჩნდა, რომ “ამას ვერ შევძლებდი”. სათანადოდ ვერ ვხატავდი თურმე. თურმე რა, ხატვა ჩემი ნიშა ნამდვილად ვერ არის. მაგრამ წინა სემესტრში ფინალურ გამოცდაზე დახატული პერსპექტივის გამო ლექტორმა მითხრა – უნდა ხატოო. მეც უცებ დავბრუნდი ბავშვობის წლებში და ისევ არქიტექტორობა მომინდა. არავინ მითხრას გვიანიაო. მე მინდა “რომ გავიზრდები” არქიტექტორი გამოვიდე და იმაზე უფრო უცნაური შენობები ავაგო, ვიდრე აინ რენდის გმირი აშენებდა “პირველწყაროში”. თუმცა ეს წიგნი არ მიყვარს. ძალიან მატკინა აუხდენელი ოცნებები.

როცა გადავწყვიტე რომ მეცნიერი უნდა “გამოვსულიყავი”, მართლა პატარა ვიყავი. მეორე კლასში ვიყავი და ძველი საბჭოთა ენციკლოპედიების კითხვა მიყვარდა. დედამ რომ მითხრა მეცნიერი ვერ გამოხვალო, ახსნაც მოაყოლა რას გულისხმობდა, მაგრამ მაშინ ჩავთვალე რომ მას არაფერი ესმოდა. ეს ოცნება დღესაც მომწონს. იმდენ რამეს გულისხმობდა ჩემთვის მეცნიერობა, ბოტანიკოსობიდან დაწყებული კოსმოსური ხომალდების ინჟინერიით დამთავრებული, სრულიად თვითკმარი იყო, სანამ მათემატიკა გართულდებოდა სკოლაში.

მათემატიკა არასდროს გამჭირვებია. არ მიყვარდა, მაგრამ კარგი გამოწვევა იყო. ახლა მიყვარს მათემატიკა. უდავოდ ზუსტი მეცნიერებაა. როცა ცხოვრება ძალიან ირევა, უპასუხო კითხვებს მაჩეჩებს და უცნაურ მეტაფიზიკურ მსჯელობას მაიძულებს, მათემატიკა კარგი თერაპიაა. სხვებსაც  ვასწავლი მათემატიკას. არის რაღაც დამამშვიდებელი, ქედმაღლური და ჩემი ეგოსთვის დამაკმაყოფილებელი იმაში, რომ ყველა ამოცანის ამოხსნა შემიძლია. იმის გახსენებაც შემიძლია, რაც თითქმის არ მისწავლია თავის დროზე უნივერსიტეტში. როცა მართლა ძალიან ცუდად ვარ, იმ მარტივ გზას მივმართავ, ჯერ კიდევ პირველ კლასში რომ გამოვიგონე, ზეპირად ვამრავლებ დიდ რიცხვებს. მილიონებზე შორს წასვლა არასდროს დამჭირვებია, მანამდე ვმშვიდდები ხოლმე.

თერაპიაზე ვლაპარაკობდი და ბოლო ახირებაც ძალიან მომწონს. მივდივარ თბილისში, ვჯდები პირველივე ავტობუსში ან მარშრუტკაში და მივყვები. ჩამოვდივარ ნებისმიერ ადგილას და იქიდან სხვას მივყვები. ზოგჯერ ფეხით დავდივარ. ბოლო ვაჟა-ფშაველადან წერეთელზე ფეხით რომ გავედი მგონი ის იყო. ამ დროს თუ მოვახერხე და თბილისი პრაღად ან ათენად ვაქციე, მართლა კარგად ვარ ხოლმე.

ერთი პერიოდი ტელეფონში sky map მქონდა გადმოწერილი და როცა მახსენდებოდა იქ ვიჭყიტებოდი ხოლმე. უბრალოდ მერე აღმოჩნდა რომ ცოტა უხერხულია ტელეფონს უსაბუთო გიჟივით ყველა მიმართულებით რომ ატრიალებ კისრის მოღრეცვამდე.

ახლა თმის შეღებვა მინდა. მოფიქრებული მაქვს როგორი თავიც მექნება – ნამდვილი ხელოვნების ნიმუში. თმის ძირებიდან ნახევარი თმა მოთეთრო, მორძისფრო, მოვარდისფრო, მონაცრისფრო, მოცისფრო, პლატინისფერი უნდა იყოს და ლამაზად გადავიდეს მოცისფრო, მოლურჯო, მოთეთრო, მონაცრისფრო, მოთაგვისფრო ფერფლისფერში. ბაცი, ნაზი ფერები იქნება, ოდნავ დატალღული თმით.

ღმერთო ჩემო, მართლა ხელოვნების შედევრი ვიქნები.

 

დაღლილობა

ისე არ გაიგოთ, თითქოს პოსტი დაღლილობაზე იყოს, უბრალოდ მორავიას გამოვაჯავრე, მაგას აქვს ასეთი სათაურის წიგნები – “მოწყენილობა”, “ზიზღი”, “სიძულვილი”, “ურჩობა” და მისთ. ნეტა რანაირი კაცი იყო, მე მხოლოდ პატარა მოთხრობები და “ჩოჩარა” მაქვს წაკითხული; მგონი სულ უბედურ ადამიანებზე და მოვლენებზე წერდა. ან ძალიან ბედნიერი ადამიანი იყო, ან ძალიან უბედური, რას გაიგებ.

თავად ვერ გადამიწყვეტია, ძალიან ბედნიერი ადამიანი ვარ თუ ძალიან უბედური. გააჩნია რაზე ვფიქრობ ხოლმე. ზოგჯერ ჭეშმარიტად ბედნიერი ვარ იმით, რომ ორივე ხელი მარცხენა არ მაქვს, ზოგჯერ (ზოგჯერ რა, ძირითადად) მეძინება და ასეთ ეგზისტენციალურ საკითხებს ვერ ვუღრმავდები, ზოგჯერ კიდევ ნამდვილად უბედური ვარ, იმიტომ რომ ჩემს მოსწავლეებს ვერაფერს ვაგებინებ.

უფრო სწორი იქნებოდა თუ ვიტყოდი ვერაფერს იგებენ მეთქი, მაგრამ პასუხისმგებლობას არ გავურბივარ, არც ჩემს წილს და არც მათსას. ხზ. კაცმა არ იცის რატომ ჰგონიათ, რომ ყველაფერი ერთი წაკითხვით უნდა გაიგონ, პასუხი ყოველთვის მზად უნდა იდოს ზედაპირზე, ან რომ ყველა ამოცანის ამოხსნა უნდა ისწავლონ.

ვერც ის გავიგე, რატომ იიოლებენ საქმეს “ო, მე ამას ვერ გავიგებ” მიდგომით. რა ყრია სიმარტივეში? ისევ – რას გაიგებ. მარტივი მალევიჩის კვადრატიც იყო, მაგრამ ქვეტექსტები ოხრად მოუნახეს. ნუ, ეგეც “ხელოვნებაა”. ალბათ არის სიმარტივეში რაღაც მიმზიდველი. კი, კი, ნამდვილად არის – მაგალითად, ნამდვილად კარგი ამბავია, რომ თუ a უდრის b-ს, ხოლო b c–ს, მაშინ a c-ს ტოლია.

ხომ ადვილია? ჩემი ბატები კიდევ გამუდმებით დაჰყურებენ ფურცელს და ელოდებიან როდის მოევლინებათ მხსნელად სასწაული – პასუხის სახით. ისევ და ისევ – ალბათ ლოდინი უფრო ადვილია.

აი, მე რომ მარტივი ამბები მიყვარდეს, რამე ისეთ საგანს ავირჩევდი სასწავლებლად, სადაც გაგება ინდივიდუალური ამბავი იქნებოდა და მეხსიერებას მეტი ძალა დაადგებოდა, რამეთუ ჩემმა მოსწავლეებმა ხშირად იციან საჭირო წესი და ფორმულა, უბრალოდ არ იციან სად წაიღონ.

ამოცანაში, ბავშვებო, ამოცანაში უნდა გამოიყენოთ, არსად არ წაიღოთ.

ერთი ისაა, მერე ალბათ იმას ვიწუწუნებდი, რომ ზარმაცები არიან და სწავლა ეზარებათ. ახლა იმას კი ვახერხებ, რომ სასწავლი გაკვეთილზევე დაიმახსოვრონ, მაგრამ ძალიან ეზარებათ ნასწავლის გამოყენება.

ეს რა თაობა მოდის–მეთქი, ამას წინათ რომ ჩავილაპარაკე, მაშინ მივხვდი რომ ვბერდები. ჩემს მოსწავლეებზე მხოლოდ 4 წლით უფროსი ვარ და მათი უკვე აღარ მესმის.

თუმცა, როდის მესმოდა ვინმესი?

 

ქალაქი წყალზე

“წყალმა ვერ წაიღო ჩემი სიზმარი – ისეთი მძიმე იყო, ფსკერისკენ დაეშვა და იქ ჩაიმარხა. მდინარემ ამომხედა და იტირა, იტირა, რადგან ვერ მიხვდა, როგორ მოვათრიე სიზმარი აქამდე, ან თვითონ როგორ უნდა ეცხოვრა ჩემი ტკივილით.”

2f661dd849d343008441a3eb570b0a65 “ქალაქი წყალზე”, სალომე ბენიძის დებიუტი პროზაში, ძალიან ლამაზი ილუსტრაციებით გაფორმებული წიგნია; იმდენად ლამაზით, რომ შეიძლება ზოგჯერ მოთხრობები ჩათვალო ილუსტრაციებად და ნახატები ამბად. პირველივე ნახატის მერე სწავლობ, რომ ეს შავ-თეთრი, წყალივით უფერული, გამჭვირვალე ნახატებიც ამბებს ჰყვებიან, იმ ამბებს, იქვე გვერდით სიტყვებად რომ ქცეულა.

ამბები კი გოგოებზეა. იმ გოგოებზე, რომლებიც უყვართ, რომლებსაც უყვართ, რომლებიც მიატოვეს, რომლებმაც ვერ შეძლეს ნახევარი კაცი სხვისთვის ეწილადებინათ.

გოგოებზე, რომელთა მომზადებულ ყავასაც ბედნიერებისა და სიხარულის გემო აქვს; გოგოებზე, რომლებსაც ნასრესი ფორთოხლის, კოწახურის ყვავილების ან იის სუნი აქვთ, მოტკბოც და მომლაშოც; გოგოებზე, რომლებიც ფიქრობენ, რომ თუ ერთხელ მაინც გყვარებია, მზის სუნს აუცილებლად იგრძნობ; გოგოებზე, რომლებიც ძალას წყლისგან იღებენ, მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მისი ეშინიათ.

გოგოებზე, რომელთა “კოცნაც უფრო მწარეა, ვიდრე მოყინული კიდურების ტკივილი და უფრო ხანგრძლივი, ვიდრე დეკემბრის ყველა ღამე ერთად”. გოგოებზე, რომლებიც სიყვარულს ეძებენ და ამის გამო ისჯებიან.

გოგოებზე, რომლებსაც ეშინიათ, მაგრამ იციან, რომ ცხოვრება შიშების დაძლევაა და მეტი არაფერი.

ეს ამბები კაცებზეცაა. გაორებულ, მოღალატე და ძალიან კეთილ კაცებზე. იმ კაცებზეც, რომლებიც არ აღმოჩნდნენ სიყვარულის ღირსები და იმათზეც, რომლებსაც ძალიან უყვარდათ. რომლებიც ამბობენ, რომ ადამიანი მაშინ კვდება, როცა სიხარული ტოვებს.

პოეტური სტილის ეს მოთხრობები მისტიკაცაა და რეალობაც. ემოციები, გრძნობები, ვნებები, სურვილები – მთელი ეს ძიება – სიურეალისტურად გამოიყურება, მაგრამ მათში სიყალბის ნატამალიც არ არის. მეტიც, მთელი ამ პოეტური საბურველის მიღმა რეალური პრობლემები იკვეთება, რომლებიც ავტორმა ძალიან სწორად, გააზრებულად განალაგა მოთხრობებში. ეს პრობლემები ჩვენი ყოველდღიურობის ნაწილია, ჩვენი, ყველას, პრობლემებია და ჩვენც ვებრძვით ან ვეგუებით მათ, ვიმარჯვებთ ან ვმარცხდებით და ეს წიგნიც სწორედ ამაზეა. ლამაზ, ჭკვიან, ძლიერ გოგოებზე, რომლებიც არ არიან სრულყოფილები და რომლებსაც ეს არც სჭირდებათ. ისინი ცდილობენ საკუთარი თავი ისეთებად შეიყვარონ, როგორებიც არიან.

ამ წიგნშიც და მის გარეთაც ყველა ქალი თავისებურად ჯადოქარია, ყოველი მათგანი დიდი დედაა, უძველესი მითოლოგიური სახე, მრავალსახოვანი, ყოვლის მშობელი და ხანდახან ძალიან სასტიკიც. დიდი დედა – ზოგჯერ სულაც უნაყოფო, ზოგჯერ კი ის ერთადერთი, ვისაც თავის გაწირვა და ყველაფრის გაცემა შეუძლია.

ამ წყალზე გაშენებულ ქალაქშიც იყო ქალღმერთი, რომელსაც მოკვდავი შეუყვარდა, ქარვის ყურეში დასახლდა, მერე კი ძმები განურისხდნენ, რადგან “მაშინაც კი, როცა ის ქალღმერთია, ქალის დამოუკიდებლობას კაცები ჭკუიდან გადაჰყავს”. მაგრამ საქმეც ისაა, რომ ქალები გაცილებით ძლიერები არიან, ვიდრე თუნდაც თავად წარმოუდგენიათ და ეგებ ეს წიგნი სტიმულიც გახდეს ვინმესთვის, რადგან “ყველა გოგოს შეუძლია იყოს ქალღმერთი, თუ მოინდომებს”.

12717248_10153294326655951_5609924230685380613_n

22

ტრადიციად მექცა 25 მაისამდე ცოტა ხნით ადრე წლის შეჯამება. ახალი წელი ნაკლებად იწყებს ან ამთავრებს ხოლმე ჩემთვის რაიმე ეტაპს, ალბათ ჯერაც სასწავლო წელს ვუკავშირებ ამ ყველაფერს და იმიტომ.

ამჯერად 22 წლის ვხდები, რატომღაც.

შარშანდელი 25 მაისის მერე… მასწავლებელი მანამდე გავხდი, კარგად მახსოვს, ჩემი პირველი მოსწავლე 2015 წლის 20 მაისს მოვიდა. ჩემს “ანგარიშზე” ჯამში ახლა უკვე 30-ზე მეტი მოსწავლეა. ბავშვებს ძალიან ვუყვარვარ. ამას ყოველი მათგანისგან ვგრძნობ და ამის გამოა, რაც არ უნდა ცუდად ვიყო, ბავშვები რომ მოდიან ყველაფერს ოპტიმისტურად ვუყურებ. ვგრძნობ რომ რაღაც ვიცი, რაღაც შემიძლია, ვიღაცას ვჭირდები – და არა მხოლოდ იმიტომ, რომ ახლობელია და ვუყვარვარ.

შემოდგომაზე მივხვდი რომ ლათინურის სამ სემესტრს უკვალოდ არ ჩაუვლია. კეისარი, ვერგილიუსი და ოვიდიუსი წავიკითხე ლათინურად. ამ ენამ ძალიან გამზარდა, გონებრივად შემცვალა და უფრო თავდაჯერებული გამხადა. სამწუხაროდ ჯერ იმავეს ვერ ვიტყვი ძველ ბერძნულზე, მაგრამ იმედს არ ვკარგავ. საამისოდ ძალიან ჯიუტი ვარ.

ნოემბერსა და დეკემბერში ერთი ოცნება ავიხდინე და წიგნის ფესტივალზე ვიმუშავე გამომცემლობა “წიგნები ბათუმშის” სტენდთან. მერე კიდევ უფრო მაგარი რაღაც მოხდა – წიგნზე მუშაობა შემომთავაზა ირაკლიმ, ამ გამომცემლობის დამაარსებელმა. თავიდან მეც საცდელად აღვიქვი ეს ამბავი. ვაღიარებ, დაუფიქრებლად გამომივიდა, ეს ჩემი მხრიდან მეტისმეტი თავდაჯერებულობა იყო. თუმცა პასუხისმგებლობის გრძნობას არ ვუჩივი, ღამეებიც გავათენე და მოსწავლეებისა და გამოცდების პარალელურად ჩემი პირველი წიგნი, ფილიპ დიკის “უბიკიც” დავარედაქტირე. ამ პოსტში სირთულეებზე ლაპარაკს არ ვაპირებ, მაგრამ საქმეს ვერ მოვერიე. ისე ვერა, როგორც ვისურვებდი. ირაკლის და მარის საკმაოდ ბევრის გაკეთება მოუწიათ და საბოლოო ჯამში წიგნი ნამდვილად კარგი გამოვიდა, მთავარიც ალბათ ეს არის.

მეორე წიგნი ორ კვირაში მომაყოლეს. ამან მაფიქრებინა, რომ რედაქტირება გამომდიოდა. მერე… მოკლედ მეორე წიგნიც დავასრულე. ახლა უფრო თამამად ვარ. ახლა თარგმნაც შემიძლია. ერთი ისაა, რომ არ მინდა რაღაც უბრალოდ შემეძლოს. მე მინდა ყველაფერი ძალიან კარგად შემეძლოს.

სამწუხაროდ ამ ერთ წელში ნაპოვნმა იმედმა, რომ ცხოვრების გზა ვიპოვე, ძალა დაკარგა. ისევ არ ვიცი რა ვაკეთო მომავალში. აღარ მომწონს მეორე ხარისხოვანი საქმის კეთება. მეტი მინდა, მინდა რაღაც თავად შევქმნა, რაღაც ისეთი ვაკეთო, რაშიც თავფეხიანად გადავეშვები.

თუმცა მგონი მაინც კმაყოფილი ვარ, ყველაფერი თითქმის ისეა ცხოვრებაში, როგორც უნდა იყოს, ჯერ ყველაფერი წინაა.

“მე ვარ უბიკი”

12698259_520427374804575_1184632350265834933_o

ფილიპ დიკი, “უბიკი”, გამომცემლობა “წიგნები ბათუმში”, 2016 წელი

ფილიპ კ. დიკი, “უბიკი”
მთარგმნელი: ირაკლი სულაძე
რედაქტორი: სოფი ჩერქეზიშვილი
ყდის დიზაინერი: ნატალია ავალიანი
გამომცემლობა “წიგნები ბათუმში”, 2016 წელი.

 

ფილიპ დიკის (1928-1982 წ.წ.) sci-fi რომანი „უბიკი“ პირველად 1969 წელს გამოქვეყნდა.

მისი ბევრი სხვა ნაწარმოების მსგავსად, „უბიკი“ დაფუძნებულია ე.წ. „რეალობის პრობლემაზე“ – ადამიანების ძალისხმევაზე, როგორმე ხელი ჩაავლონ მოუხელთებელ, ცვალებად, ზოგჯერ ჰალუცინაციურ და ხშირად სულაც მტრულ რეალობას.

ნაწარმოები აშკარად ორ ნაწილად იყოფა: მოვლენები, რომლებიც წინ უძღვის მთვარეზე მომხდარ აფეთქებას, სხვა რეალობაა და მოიცავს ჰოლისის განსაკუთრებული უნარების მქონე აგენტებსა და „რანსიტერ ესოშიეითის“ ინერციალებს (ანტი–უნარების მქონე ადამიანები) შორის არსებულ დაპირისპირებას. აფეთქების შემდეგ კი რეალობა კარგავს თავის თანმიმდევრულობას, მუდმივობასა თუ ერთიანობას.

ჯო ჩიპი (ნაწარმოების პროტაგონისტი) და სხვა ინერციალები აფეთქების შედეგად დაკარგულ თანამშრომელს „საყვარელ ძმათა მორატორიუმამდე“ მიიყვანენ, რათა ნახევრად–ცოცხალ მდგომარეობაში „გამოაღვიძონ“. ეს ამ წიგნის ერთ-ერთი თავისებურებაა, რომელსაც დიკი შესავალშივე გვაცნობს, ნახევარ-სიცოცხლე გარდამავალი ეტაპია სიცოცხლიდან საფლავამდე. გარდაცვალების შემდგომ, მაცივარ–სარკოფაგში დროულად მოთავსების შემთხვევაში, ადამიანები ახერხებენ კიდევ გარკვეული დროის განმავლობაში შეინარჩუნონ კონტაქტი ცოცხლებთან. როგორც ერთ-ერთი პერსონაჟი ამბობს, ეს ფენომენი ყველა მათგანს თეოლოგად აქცევს. ნახევარ–სიცოცხლე არ არის წარმოდგენილი როგორც სამომავლო შესაძლებლობა, რომანი საერთოდ არ ხსნის რანაირად არის შესაძლებელი ნახევარ–სიცოცხლე, არც მის შესაძლო მორალს, ეთიკურ ან მეცნიერულ პრობლემას უღრმავდება. თავიდან მკითხველმა შეიძლება ნახევარ–სიცოცხლე მოჩვენებების ან სულების სამყაროში ფიქციურ გადაადგილებადაც აღიქვას, მერე კი ტექსტის კონტექსტის მნიშვნელობის ძიებაც და დაუსრულებელი ბრძოლაც სიცოცხლესა და სიკვდილს შორის ტრადიციულ მეტაფიზიკურ სახეს იძენს.

ცოცხლად გადარჩენილი ინერციალები ცდილობენ დაადგინონ რა მოხდა, ან რა ხდება და ეს ვარაუდები მთელს რომანს მოიცავს: ისინი ფიქრობენ, რომ მათმა გარდაცვლილმა თანამშრომელმა წინასწარ დაგეგმა და ჩაწერა ის მესიჯები, რომლებსაც ახლა ყოველ ფეხის ნაბიჯზე აწყდებიან; ფიქრობენ, რომ ის სულაც არ მომკვდარა და თავად არიან ნახევრად–ცოცხლები; ფიქრობენ, რომ ერთ-ერთი მათგანი, პატ კონლი, ჰოლისის აგენტია და მან შეიტყუა ამ გონებრივი ილუზიის მახეში. არამდგრად, სახიფათო რეალობასთან მარტო დარჩენილები ხვდებიან, რომ საქმეში ორი ურთიერთდაპირისპირებული ძალაა ჩართული: ერთი მათ რეალობას „უკან ექაჩება“, რეგრესის, დაბერებისა და ხრწნისკენაა მიმართული, ხოლო მეორე ამ პირველის გაუვნებელყოფას ცდილობს და თან, ფრიად უცნაური, გაუგებარი ხერხებით.

პირველი ძალა თითქოს ეშმაკის ალეგორიაა, მაშინ როცა მეორე ძალა უბიკის აგენტის როლში გვევლინება, ხოლო უბიკი თავისი მნიშვნელობით (ლათინური Ubique-დან) ქრისტიანული ღმერთის ერთ-ერთი განსაზღვრებაა. უკანასკნელი თავის ეპიგრაფი კი იოანეს სახარებას ეხმიანება, „პირველად იყო სიტყვა და…“:

„მე ვარ უბიკი. მე ვარსებობდი მანამ, სანამ შეიქმნებოდა სამყარო. მე შევქმენი მზეები. მე შევქმენი პლანეტები. მე შევქმენი ცოცხალი არსებები და ის ადგილები, სადაც ისინი სახლობენ; მე გავანაწილე ისინი. ისინი მიდიან იქ, სადაც მე ვეტყვი და აკეთებენ იმას, რასაც მე ვეტყვი. მე ვარ სიტყვა და ჩემი სახელი, არასდროს თქმულა, სახელი, რომელიც არავინ იცის. მე მეძახიან უბიკს, მაგრამ ეს არ არის ჩემი სახელი. მე ვარსებობ. მე მუდამ ვიარსებებ.“

საბოლოოდ, ჯო ჩიპი პირისპირ შეხვდება ამ ორივე ძალას და ისიც და მკითხველიც ყველაფრის Ubik(1stEd)ახსნას პოულობენ. წიგნი რომ აქ მთავრდებოდეს, ალბათ სალაპარაკოც არაფერი იქნებოდა, მაგრამ ეს უკანასკნელი თავი ყველაფერს თავდაყირა აყენებს; წყალში ყრის ყოველგვარ მოსაზრებას, არგუმენტს, საერთოდ ყველაფერს და მთელ სიუჟეტს ღიად ტოვებს. თუმცა, ვინც დიკის შემოქმედებას ცოტათი მაინც იცნობს, ეს დიდად არ გაუკვირდება. ამ მწერალს მხოლოდ უპასუხო კითხვები აინტერესებს და მგონი ყოველთვის გაურკვევლობაში ტოვებს მკითხველს.

რაც შეეხება დანარჩენი თავების ეპიგრაფებს. მათ არაფერი, ან თითქმის არაფერი აქვთ საერთო მოთხრობილთან და „უბრალოდ“ ცდილობენ მოგყიდოთ უბიკი, როგორც საუკეთესო ლუდი, საუკეთესო ხსნადი ყავა, საუკეთესო შამპუნი…

მეგობრებო, წარმოუდგენლად დაბალ ფასად გთავაზობთ ჩვენს ჩუმ, ელექტრულ უბიკებს. მაგრამ გახსოვდეთ: თითოეული უბიკის გამოყენება დაშვებულია მხოლოდ მკაცრად განსაზღვრული ინსტრუქციის მიხედვით.“

„გნებავთ უგემრიელესი ლუდი? მიირთვით უბიკი. დამზადებულია ნარჩევი სვიისა და წყლისგან, ხასიათდება განსაკუთრებული არომატით. უბიკი ხალხის რჩეული ლუდია, რომელიც მხოლოდ კლივლენდში მზადდება.“

„თუ ფინანსური პრობლემები გაწუხებთ, ესტუმრეთ უბიკის“ დაგროვებით-შემნახველ ბანკს. ის დაგეხმარებათ ვალებისგან განთავისუფლებაში. დავუშვათ, თქვენ აიღეთ ორმოცდაცხრამეტი პოსკრედის ოდენობის უპროცენტო სესხი. ვნახავთ,რომ ამ შემთხვევაში...“

ეს „კომერციული მესიჯები“, რომლებიც მარქსის ღირებულების თეორიას ეხმიანება, უბიკის უნივერსალური ეკვივალენტია (ღირებულებათა გაცვლის განხორციელებაა); უბიკს შეუძლია წარმოადგინოს, ან სულაც ჩაანაცვლოს, ნებისმიერი პროდუქტი, კაპიტალიზმში ხომ ყველაფერს თავისი ფასი აქვს. უბიკის წარდგენა ამ განცხადებების მეშვეობით ხაზს უსვამს კაპიტალიზმის ვალდებულებას, დააკმაყოფილოს მომხმარებლის საჭიროებანი.

გარდა ამისა, ეპიგრაფები, რომლებიც როგორც აღვნიშნე, ნარატივში არავითარ როლს არ ასრულებენ (რადგანაც უბიკი „რეალური დახმარებაა“ სპრეის სახით და მეათე თავამდე ამგვარად ნახსენებიც არაა), შეიძლება განვიხილოთ როგორც ტექსტის ძირითადი მეტაფიზიკური კონცეფციის მიჩქმალვა, რადგან ეპიგრაფი, ისევე როგორც სათაური, ტექსტისთვის კომენტარის როლს უნდა ასრულებდეს, მიგვანიშნებდეს რა დაგვხვდება, ისევე, როგორც ეტიკეტი გვეუბნება რა არის ქილაში. უადგილო ან სახუმარო ეპიგრაფები წინასწარგანზრახულად გვაყენებს არასწორ გზაზე, რაც ტრადიციული რომანის პრინციპებს რამდენადმე არღვევს.

1490_133551139633 ზემოთ ვახსენე, დიკს უპასუხო კითხვები იტაცებს მეთქი. ალბათ უფრო სწორი იქნებოდა მეთქვა, დიკი იმას წერს, რაც თავში აქვს, რაც მის ცხოვრებაში ხდება მეთქი და „უბიკის“ შემთხვევაში ეს განსაკუთრებით დამაჯერებლად გაიჟღერებდა, რადგან როგორც თავად მწერალი ამბობს, „უბიკი“ მისი ცხოვრების შესახებაა, მისი ცხოვრება კი ამ რომანზეა დაფუძნებული; ეს ამბავი კი არ გამოიგონა, არამედ მომხდარს თვალს ადევნებდა და ფურცლებზე გადაჰქონდა, დაწერის შემდეგ კი უბრალოდ დაავიწყდა იქამდე, სანამ ეს ყველაფერი უკან არ დაუბრუნდა. ფილიპ დიკი ამას 1974 წელს წერდა, როცა მის ცხოვრებაში მართლაც ყველაფერი თავდაყირა დადგა, ეჩვენებოდა, რომ მთელი მისი სამყარო ილუზიაა, ნამდვილი არაა და ასე გაგრძელდა კიდეც ბოლომდე. თავის დღიურში ამ მოვლენას „2-3-74“–ად წერს და გულისხმობს 1974 წლის თებერვალ-მარტს, როცა მისი გონების გაუგებარი ტრანსმუტაცია მოხდა. ამ მოვლენას თავად აღწერს როგორც გონთან კონტაქტის პირველ გამოცდილებას და სხვადასხვა სახელს არქმევს, იქნება ეს VALIS (მისი კიდევ ერთი რომანის სათაური, რომელიც გულისხმობს დიკის მიერ შეცნობილი ღმერთის ერთ-ერთ სახეს), YHWH (ებრაული ღმერთის ტეტრაგრამატონი), კოსმოსური ქრისტე, ლოგოსი და ა.შ. დიკს სჯეროდა, რომ დედამიწაზე ჩვ.წ. პირველი საუკუნე იდგა და თავად იმპერიასთან მებრძოლი იდუმალი ქრისტიანი იყო.

„უბიკი“ კი ამ ყველაფრამდე გაცილებით ადრე, 1968 წელს დაიწერა. რომანის ტექსტი რომ ძალიან philip-k-dick1რთულია, ვფიქრობ უკვე საკმაოდ გამოჩნდებოდა ყოველივე ზემოთქმულიდან. თუ წარმოვიდგენთ, რომ დრო ერთგვარი ენერგიაა, მაგნიტური ველი, მაშინ შეიძლება ითქვას, აქ აღწერილია დროის რღვევა, ფორმების შლა პირველყოფილ სახემდე (ერთ მომენტში პლატონის იდეებსაც უფიქრდება ჯო ჩიპი), ენტროპია ყოველ საგანში აღწევს და ანგრევს მათ, რითაც ჩვენი სამყაროს ნამდვილს არსს ააშკარავებს, და ამ დროს ვხედავთ როგორ მოდის საშველად ლოგოსი, უბიკის სახით.

დასასრულ, მინდა აღვნიშნო, რომ იყო თუ არა დიკი გიჟი, ამ სიტყვის ფართო გაგებით, რთული სათქმელია, რადგან იგი სიცოცხლის ბოლომდე გააზრებულად ებრძოდა 2-3-74-ს, მიუხედავად იმისა, თუ რა მოხდა ამ პერიოდში.

კიდევ ერთი წიგნის ფესტივალი

10600361_1014322941944647_216643760890875187_n

ესეც მეორე წიგნის ფესტივალი. ამ ერთი ბეწო ქვეყნისთვის, უფრო მეტიც – ქალაქისთვის, წელიწადში ოთხი ფესტივალი ნამდვილი მოვლენაა. არადა თუ მეხსიერება არ მღალატობს, 2015 წელს სწორედ ოთხი იყო. ძალიანაც კარგი, ჩემთვის რაც მეტია, მით უკეთესი. წინა ფესტივალის ამბები უკვე მოგიყევით, 25-27 დეკემბერი კი საახალწლო ფესტივალს დაეთმო, ამჯერად საჯარო ბიბლიოთეკაში. ულამაზესი დარბაზია, მაგრამ… პატარა და მოუხერხებელი ასეთ ამბებისთვის. სიცხე და უჰაერობა აქაც პრობლემა იყო და ამას ალბათ არსად არასდროს არაფერი ეშველება, სამწუხაროდ.

მე ისევ ბათუმში ვიყავი. უკაცრავად, ბათუმში არა, ბათუმელებთან, გამომცემლობა “წიგნები ბათუმში”–ს დამაარსებლებთან და თანამშრომლებთან, ოღონდ უკვე დიდი ხანია ჩემთვის ეგ სულ ერთია. სადაც ისინი არიან, იქაა ბათუმი.

ამჯერად მე გვიან შევუერთდი, წიგნები უკვე დალაგებული იყო და იმაზეც კი ვღელავდი, როდის დავიმახსოვრებ სად რა დევს მეთქი. ნეტავ ჩეკის ამორტყმა ან ტერმინალის ხმარება თუ მახსოვს მეთქი. ამ მხრივ ყველაფერმა კარგად ჩაიარა, მოვიდნენ მარი და თამთა, მალე ვნახე ირაკლიც, დანარჩენებიც, გამიღიმეს, მომესალმნენ, მომიკითხეს, წამიც და – სახლში ვიყავი, ყველაფერი კარგად იყო.

თითებჩასაკვნეტი ახალი წიგნები გვქონდა, მილიგანი, ენდერი, ბრედბერის კიდევ ერთი კრებული, მეტრო 2034 და გიორგი კეკელიძის “ორი თავგადასავალი”.

ის ხალხი ხომ ყოველთვის მიხარია, რომ მოდიან და უამრავ წიგნს ყიდულობენ; ისინიც, რჩევას რომ გვეკითხებიან და ითვალისწინებენ; ისინიც ჩვენი რომელიმე წიგნი რომ მოეწონათ და ახლა ნდობით გვიმზერენ, მაგრამ ყველაზე მეტად ის ხალხი მიყვარს, უკვე ყველაფერი რომ აქვთ ბათუმელების და ახლა მხოლოდ ახლებს აკითხავდენ. ჰო და ისინიც, საჩუქრად რომ ყიდულობდენ ჩვენს წიგნებს, იმიტომ რომ საკუთარ ეგზემპლარებს ვერ იმეტებენ.

სხვა გამომცემლობის კონსულტანტები სულ მიღიმოდნენ. სახეზე ყველას ვცნობ, მაგრამ სახელი თითქმის არავისი ვიცი და როცა ასე ღიმილით ნაცნობი და ისე უცნობი ადამიანები მიყურებდნენ და მესალმებოდნენ, თავი რაღაც საიდუმლო სექტის წევრი მეგონა.

ბოლო დღეს ჩვენს დახლთან “ფეისების” ცვენა იყო, როგორც ირაკლიმ თქვა :დ ვერაფერს იტყვი, ასეა. სალომე ბენიძე, ანი მარდალეიშვილი, სანდრო ლორთქიფანიძე, ნიკოლოზ ჭურაძე, თამთა კორინთელი თავად სთავაზობდნენ მყიდველებს წიგნებს – ლამაზები, ღიმილიანები, ჭკვიანები.

ბატონი ბიბლიოთეკის დირექტორი რა თქმა უნდა სულ იქ იყო, ავტოგრაფებსაც არიგებდა. ჰო, კიდევ გვანცა ჯობავაზე მინდა ვთქვა, რომ ძალიან ლამაზი, უშუალო და კეთილი ადამიანია. ერთერთ დღეს, საღამოს, გადაღლილმა სანამ ავხედე ვის ვეუბნებოდი, გვანცას დახმარება შევთავაზე და რომ შევხედე, ვაი მეთქი, გამიცინა, მართლა მკითხა რჩევა და წიგნებიც გემრიელად გადაათვალიერა.

ამ ფესტივალზე ცოტას კი ვწუწუნებდი, სადაც მე ვდგავარ იქ წიგნები აღარ იყიდება მეთქი, მაგრამ არც მთლად ასე იყო საქმე. მყიდველებთან ამ ფესტივალზე ბევრად მეტს ვლაპარაკობდით. ყველაფერი აინტერესებთ, ეს როგორი წიგნია, ის როგორი წიგნია, ამა თუ იმ ავტორის სხვა წიგნიც თუ გამოიცემა, რომელიმე სერიის გაგრძელება როგორ იქნება, ამას თუ იმას როდის თარგმანიან… შენიშვნებიც აქვთ ხოლმე.

უტაქტოებიც გამოერევიან ხოლმე აქა–იქ.

საქმე იმაში არაა, რომ ამ გამომცემლობის ყველა წიგნი იდეალურადაა გამოცემული. ამას არავინ ამტკიცებს. საქმე იმაშია, რომ გამომცემლობა ჯერ ერთი წლისაც არაა და თითქის ორმოცდაათამდე წიგნი გამოსცა. არც ერთი მათგანი აქამდე გამოცემული არ ყოფილა, ყველა ახალი თარგმანია. რაც მთავარია ჟანრი ფანტასტიკა მკითხველამდე მივიდა, თანაც საუკეთესო ნაწარმოებებით. ზრდილობის ფარგლებში ნათქვამი ყველა შენიშვნა მიღებულ იქნა, მოწმე ვარ. მაგრამ როცა ზედმეტი მოსდით და შეურაცხყოფაზე გადადიან… მგონი აღარაა საჭირო რამე დავამატო.

სულაც არ მომწონს ბათუმელების გამოცემული ყველა წიგნი. ვერ ვიტყვი, რომ ყოველი მათგანი ჩემი საყვარელი წიგნია (ცალკე საკითხია, რომ როცა იწვალე, იშრომე და გამოეცი, ყველა გიყვარს.  მე თვითონ მიყვარს ამ დღეების მერე ყოველი მათგანი), მაგრამ რომელი წიგნიც არ მომწონს, არც ვყიდულობ და არც ვკითხულობ და არც გამომცემლობას ვლანძღავ იმის გამო, რომ გამოსცა. თავისი მკითხველი ყველას ჰყავს, მე ვინ ვარ. მე ვლანძღავ ხოლმე იმ გველეშაპ გამომცემლობებს, რომლებიც ახალ თარგმანებს კვარტალში ერთხელ თუ გაღირსებენ და ძირითადად უკვე თარგმნილის თავიდან გამოცემით (რა თქმა უნდა დაურედაქტირებლად) აირიან დაკავებულნი და  რომლებსაც წიგნების 90% არ უვარგათ, არც თარგმანით, არც რედაქციით, არც ფორმატით. იმათაც ვლანძღავ ხოლმე, ფასებს უსაშველოდ რომ ბერავენ, არადა სულ ისეთ წიგნებს გამოსცემენ, რომლებიც ძალიან მოთხოვნადია და იციან, რომ გაიყიდება, თავად კი არაფერს სთავაზობენ მკითხველს.

სიტყვა გამიგრძელდა და თემა გამექცა, სინამდვილეში კი იმის თქმა მინდოდა, რომ კარგი მკითხველები ალბათ ძალიან ბევრია, მაგრამ წიგნის ცუდი მყიდველებიც ბევრნი არიან.

თქვენ კი დამდეგ შობა-ახალ წელს გილოცავთ, წარმატებებს, ბედნიერებას, ჯანმრთელობას გისურვებთ.

პ.ს. მე კი 2016 წელიც ასეთივე დატვირთული მქონოდეს, ასეთივე სიახლეების მომტანი.

პ.პ.ს. მაგრამ იქნებ ზაფხულში მაინც დავისვენო. მართლა დავისვენო. დასვენებასაც ყველას გისურვებთ, კარგად ვიცი რამდენ თქვენგანს სჭირდება.