დაღლილობა

ისე არ გაიგოთ, თითქოს პოსტი დაღლილობაზე იყოს, უბრალოდ მორავიას გამოვაჯავრე, მაგას აქვს ასეთი სათაურის წიგნები – “მოწყენილობა”, “ზიზღი”, “სიძულვილი”, “ურჩობა” და მისთ. ნეტა რანაირი კაცი იყო, მე მხოლოდ პატარა მოთხრობები და “ჩოჩარა” მაქვს წაკითხული; მგონი სულ უბედურ ადამიანებზე და მოვლენებზე წერდა. ან ძალიან ბედნიერი ადამიანი იყო, ან ძალიან უბედური, რას გაიგებ.

თავად ვერ გადამიწყვეტია, ძალიან ბედნიერი ადამიანი ვარ თუ ძალიან უბედური. გააჩნია რაზე ვფიქრობ ხოლმე. ზოგჯერ ჭეშმარიტად ბედნიერი ვარ იმით, რომ ორივე ხელი მარცხენა არ მაქვს, ზოგჯერ (ზოგჯერ რა, ძირითადად) მეძინება და ასეთ ეგზისტენციალურ საკითხებს ვერ ვუღრმავდები, ზოგჯერ კიდევ ნამდვილად უბედური ვარ, იმიტომ რომ ჩემს მოსწავლეებს ვერაფერს ვაგებინებ.

უფრო სწორი იქნებოდა თუ ვიტყოდი ვერაფერს იგებენ მეთქი, მაგრამ პასუხისმგებლობას არ გავურბივარ, არც ჩემს წილს და არც მათსას. ხზ. კაცმა არ იცის რატომ ჰგონიათ, რომ ყველაფერი ერთი წაკითხვით უნდა გაიგონ, პასუხი ყოველთვის მზად უნდა იდოს ზედაპირზე, ან რომ ყველა ამოცანის ამოხსნა უნდა ისწავლონ.

ვერც ის გავიგე, რატომ იიოლებენ საქმეს “ო, მე ამას ვერ გავიგებ” მიდგომით. რა ყრია სიმარტივეში? ისევ – რას გაიგებ. მარტივი მალევიჩის კვადრატიც იყო, მაგრამ ქვეტექსტები ოხრად მოუნახეს. ნუ, ეგეც “ხელოვნებაა”. ალბათ არის სიმარტივეში რაღაც მიმზიდველი. კი, კი, ნამდვილად არის – მაგალითად, ნამდვილად კარგი ამბავია, რომ თუ a უდრის b-ს, ხოლო b c–ს, მაშინ a c-ს ტოლია.

ხომ ადვილია? ჩემი ბატები კიდევ გამუდმებით დაჰყურებენ ფურცელს და ელოდებიან როდის მოევლინებათ მხსნელად სასწაული – პასუხის სახით. ისევ და ისევ – ალბათ ლოდინი უფრო ადვილია.

აი, მე რომ მარტივი ამბები მიყვარდეს, რამე ისეთ საგანს ავირჩევდი სასწავლებლად, სადაც გაგება ინდივიდუალური ამბავი იქნებოდა და მეხსიერებას მეტი ძალა დაადგებოდა, რამეთუ ჩემმა მოსწავლეებმა ხშირად იციან საჭირო წესი და ფორმულა, უბრალოდ არ იციან სად წაიღონ.

ამოცანაში, ბავშვებო, ამოცანაში უნდა გამოიყენოთ, არსად არ წაიღოთ.

ერთი ისაა, მერე ალბათ იმას ვიწუწუნებდი, რომ ზარმაცები არიან და სწავლა ეზარებათ. ახლა იმას კი ვახერხებ, რომ სასწავლი გაკვეთილზევე დაიმახსოვრონ, მაგრამ ძალიან ეზარებათ ნასწავლის გამოყენება.

ეს რა თაობა მოდის–მეთქი, ამას წინათ რომ ჩავილაპარაკე, მაშინ მივხვდი რომ ვბერდები. ჩემს მოსწავლეებზე მხოლოდ 4 წლით უფროსი ვარ და მათი უკვე აღარ მესმის.

თუმცა, როდის მესმოდა ვინმესი?

 

ქალაქი წყალზე

“წყალმა ვერ წაიღო ჩემი სიზმარი – ისეთი მძიმე იყო, ფსკერისკენ დაეშვა და იქ ჩაიმარხა. მდინარემ ამომხედა და იტირა, იტირა, რადგან ვერ მიხვდა, როგორ მოვათრიე სიზმარი აქამდე, ან თვითონ როგორ უნდა ეცხოვრა ჩემი ტკივილით.”

2f661dd849d343008441a3eb570b0a65 “ქალაქი წყალზე”, სალომე ბენიძის დებიუტი პროზაში, ძალიან ლამაზი ილუსტრაციებით გაფორმებული წიგნია; იმდენად ლამაზით, რომ შეიძლება ზოგჯერ მოთხრობები ჩათვალო ილუსტრაციებად და ნახატები ამბად. პირველივე ნახატის მერე სწავლობ, რომ ეს შავ-თეთრი, წყალივით უფერული, გამჭვირვალე ნახატებიც ამბებს ჰყვებიან, იმ ამბებს, იქვე გვერდით სიტყვებად რომ ქცეულა.

ამბები კი გოგოებზეა. იმ გოგოებზე, რომლებიც უყვართ, რომლებსაც უყვართ, რომლებიც მიატოვეს, რომლებმაც ვერ შეძლეს ნახევარი კაცი სხვისთვის ეწილადებინათ.

გოგოებზე, რომელთა მომზადებულ ყავასაც ბედნიერებისა და სიხარულის გემო აქვს; გოგოებზე, რომლებსაც ნასრესი ფორთოხლის, კოწახურის ყვავილების ან იის სუნი აქვთ, მოტკბოც და მომლაშოც; გოგოებზე, რომლებიც ფიქრობენ, რომ თუ ერთხელ მაინც გყვარებია, მზის სუნს აუცილებლად იგრძნობ; გოგოებზე, რომლებიც ძალას წყლისგან იღებენ, მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მისი ეშინიათ.

გოგოებზე, რომელთა “კოცნაც უფრო მწარეა, ვიდრე მოყინული კიდურების ტკივილი და უფრო ხანგრძლივი, ვიდრე დეკემბრის ყველა ღამე ერთად”. გოგოებზე, რომლებიც სიყვარულს ეძებენ და ამის გამო ისჯებიან.

გოგოებზე, რომლებსაც ეშინიათ, მაგრამ იციან, რომ ცხოვრება შიშების დაძლევაა და მეტი არაფერი.

ეს ამბები კაცებზეცაა. გაორებულ, მოღალატე და ძალიან კეთილ კაცებზე. იმ კაცებზეც, რომლებიც არ აღმოჩნდნენ სიყვარულის ღირსები და იმათზეც, რომლებსაც ძალიან უყვარდათ. რომლებიც ამბობენ, რომ ადამიანი მაშინ კვდება, როცა სიხარული ტოვებს.

პოეტური სტილის ეს მოთხრობები მისტიკაცაა და რეალობაც. ემოციები, გრძნობები, ვნებები, სურვილები – მთელი ეს ძიება – სიურეალისტურად გამოიყურება, მაგრამ მათში სიყალბის ნატამალიც არ არის. მეტიც, მთელი ამ პოეტური საბურველის მიღმა რეალური პრობლემები იკვეთება, რომლებიც ავტორმა ძალიან სწორად, გააზრებულად განალაგა მოთხრობებში. ეს პრობლემები ჩვენი ყოველდღიურობის ნაწილია, ჩვენი, ყველას, პრობლემებია და ჩვენც ვებრძვით ან ვეგუებით მათ, ვიმარჯვებთ ან ვმარცხდებით და ეს წიგნიც სწორედ ამაზეა. ლამაზ, ჭკვიან, ძლიერ გოგოებზე, რომლებიც არ არიან სრულყოფილები და რომლებსაც ეს არც სჭირდებათ. ისინი ცდილობენ საკუთარი თავი ისეთებად შეიყვარონ, როგორებიც არიან.

ამ წიგნშიც და მის გარეთაც ყველა ქალი თავისებურად ჯადოქარია, ყოველი მათგანი დიდი დედაა, უძველესი მითოლოგიური სახე, მრავალსახოვანი, ყოვლის მშობელი და ხანდახან ძალიან სასტიკიც. დიდი დედა – ზოგჯერ სულაც უნაყოფო, ზოგჯერ კი ის ერთადერთი, ვისაც თავის გაწირვა და ყველაფრის გაცემა შეუძლია.

ამ წყალზე გაშენებულ ქალაქშიც იყო ქალღმერთი, რომელსაც მოკვდავი შეუყვარდა, ქარვის ყურეში დასახლდა, მერე კი ძმები განურისხდნენ, რადგან “მაშინაც კი, როცა ის ქალღმერთია, ქალის დამოუკიდებლობას კაცები ჭკუიდან გადაჰყავს”. მაგრამ საქმეც ისაა, რომ ქალები გაცილებით ძლიერები არიან, ვიდრე თუნდაც თავად წარმოუდგენიათ და ეგებ ეს წიგნი სტიმულიც გახდეს ვინმესთვის, რადგან “ყველა გოგოს შეუძლია იყოს ქალღმერთი, თუ მოინდომებს”.

12717248_10153294326655951_5609924230685380613_n

22

ტრადიციად მექცა 25 მაისამდე ცოტა ხნით ადრე წლის შეჯამება. ახალი წელი ნაკლებად იწყებს ან ამთავრებს ხოლმე ჩემთვის რაიმე ეტაპს, ალბათ ჯერაც სასწავლო წელს ვუკავშირებ ამ ყველაფერს და იმიტომ.

ამჯერად 22 წლის ვხდები, რატომღაც.

შარშანდელი 25 მაისის მერე… მასწავლებელი მანამდე გავხდი, კარგად მახსოვს, ჩემი პირველი მოსწავლე 2015 წლის 20 მაისს მოვიდა. ჩემს “ანგარიშზე” ჯამში ახლა უკვე 30-ზე მეტი მოსწავლეა. ბავშვებს ძალიან ვუყვარვარ. ამას ყოველი მათგანისგან ვგრძნობ და ამის გამოა, რაც არ უნდა ცუდად ვიყო, ბავშვები რომ მოდიან ყველაფერს ოპტიმისტურად ვუყურებ. ვგრძნობ რომ რაღაც ვიცი, რაღაც შემიძლია, ვიღაცას ვჭირდები – და არა მხოლოდ იმიტომ, რომ ახლობელია და ვუყვარვარ.

შემოდგომაზე მივხვდი რომ ლათინურის სამ სემესტრს უკვალოდ არ ჩაუვლია. კეისარი, ვერგილიუსი და ოვიდიუსი წავიკითხე ლათინურად. ამ ენამ ძალიან გამზარდა, გონებრივად შემცვალა და უფრო თავდაჯერებული გამხადა. სამწუხაროდ ჯერ იმავეს ვერ ვიტყვი ძველ ბერძნულზე, მაგრამ იმედს არ ვკარგავ. საამისოდ ძალიან ჯიუტი ვარ.

ნოემბერსა და დეკემბერში ერთი ოცნება ავიხდინე და წიგნის ფესტივალზე ვიმუშავე გამომცემლობა “წიგნები ბათუმშის” სტენდთან. მერე კიდევ უფრო მაგარი რაღაც მოხდა – წიგნზე მუშაობა შემომთავაზა ირაკლიმ, ამ გამომცემლობის დამაარსებელმა. თავიდან მეც საცდელად აღვიქვი ეს ამბავი. ვაღიარებ, დაუფიქრებლად გამომივიდა, ეს ჩემი მხრიდან მეტისმეტი თავდაჯერებულობა იყო. თუმცა პასუხისმგებლობის გრძნობას არ ვუჩივი, ღამეებიც გავათენე და მოსწავლეებისა და გამოცდების პარალელურად ჩემი პირველი წიგნი, ფილიპ დიკის “უბიკიც” დავარედაქტირე. ამ პოსტში სირთულეებზე ლაპარაკს არ ვაპირებ, მაგრამ საქმეს ვერ მოვერიე. ისე ვერა, როგორც ვისურვებდი. ირაკლის და მარის საკმაოდ ბევრის გაკეთება მოუწიათ და საბოლოო ჯამში წიგნი ნამდვილად კარგი გამოვიდა, მთავარიც ალბათ ეს არის.

მეორე წიგნი ორ კვირაში მომაყოლეს. ამან მაფიქრებინა, რომ რედაქტირება გამომდიოდა. მერე… მოკლედ მეორე წიგნიც დავასრულე. ახლა უფრო თამამად ვარ. ახლა თარგმნაც შემიძლია. ერთი ისაა, რომ არ მინდა რაღაც უბრალოდ შემეძლოს. მე მინდა ყველაფერი ძალიან კარგად შემეძლოს.

სამწუხაროდ ამ ერთ წელში ნაპოვნმა იმედმა, რომ ცხოვრების გზა ვიპოვე, ძალა დაკარგა. ისევ არ ვიცი რა ვაკეთო მომავალში. აღარ მომწონს მეორე ხარისხოვანი საქმის კეთება. მეტი მინდა, მინდა რაღაც თავად შევქმნა, რაღაც ისეთი ვაკეთო, რაშიც თავფეხიანად გადავეშვები.

თუმცა მგონი მაინც კმაყოფილი ვარ, ყველაფერი თითქმის ისეა ცხოვრებაში, როგორც უნდა იყოს, ჯერ ყველაფერი წინაა.

“მე ვარ უბიკი”

12698259_520427374804575_1184632350265834933_o

ფილიპ დიკი, “უბიკი”, გამომცემლობა “წიგნები ბათუმში”, 2016 წელი

ფილიპ კ. დიკი, “უბიკი”
მთარგმნელი: ირაკლი სულაძე
რედაქტორი: სოფი ჩერქეზიშვილი
ყდის დიზაინერი: ნატალია ავალიანი
გამომცემლობა “წიგნები ბათუმში”, 2016 წელი.

 

ფილიპ დიკის (1928-1982 წ.წ.) sci-fi რომანი „უბიკი“ პირველად 1969 წელს გამოქვეყნდა.

მისი ბევრი სხვა ნაწარმოების მსგავსად, „უბიკი“ დაფუძნებულია ე.წ. „რეალობის პრობლემაზე“ – ადამიანების ძალისხმევაზე, როგორმე ხელი ჩაავლონ მოუხელთებელ, ცვალებად, ზოგჯერ ჰალუცინაციურ და ხშირად სულაც მტრულ რეალობას.

ნაწარმოები აშკარად ორ ნაწილად იყოფა: მოვლენები, რომლებიც წინ უძღვის მთვარეზე მომხდარ აფეთქებას, სხვა რეალობაა და მოიცავს ჰოლისის განსაკუთრებული უნარების მქონე აგენტებსა და „რანსიტერ ესოშიეითის“ ინერციალებს (ანტი–უნარების მქონე ადამიანები) შორის არსებულ დაპირისპირებას. აფეთქების შემდეგ კი რეალობა კარგავს თავის თანმიმდევრულობას, მუდმივობასა თუ ერთიანობას.

ჯო ჩიპი (ნაწარმოების პროტაგონისტი) და სხვა ინერციალები აფეთქების შედეგად დაკარგულ თანამშრომელს „საყვარელ ძმათა მორატორიუმამდე“ მიიყვანენ, რათა ნახევრად–ცოცხალ მდგომარეობაში „გამოაღვიძონ“. ეს ამ წიგნის ერთ-ერთი თავისებურებაა, რომელსაც დიკი შესავალშივე გვაცნობს, ნახევარ-სიცოცხლე გარდამავალი ეტაპია სიცოცხლიდან საფლავამდე. გარდაცვალების შემდგომ, მაცივარ–სარკოფაგში დროულად მოთავსების შემთხვევაში, ადამიანები ახერხებენ კიდევ გარკვეული დროის განმავლობაში შეინარჩუნონ კონტაქტი ცოცხლებთან. როგორც ერთ-ერთი პერსონაჟი ამბობს, ეს ფენომენი ყველა მათგანს თეოლოგად აქცევს. ნახევარ–სიცოცხლე არ არის წარმოდგენილი როგორც სამომავლო შესაძლებლობა, რომანი საერთოდ არ ხსნის რანაირად არის შესაძლებელი ნახევარ–სიცოცხლე, არც მის შესაძლო მორალს, ეთიკურ ან მეცნიერულ პრობლემას უღრმავდება. თავიდან მკითხველმა შეიძლება ნახევარ–სიცოცხლე მოჩვენებების ან სულების სამყაროში ფიქციურ გადაადგილებადაც აღიქვას, მერე კი ტექსტის კონტექსტის მნიშვნელობის ძიებაც და დაუსრულებელი ბრძოლაც სიცოცხლესა და სიკვდილს შორის ტრადიციულ მეტაფიზიკურ სახეს იძენს.

ცოცხლად გადარჩენილი ინერციალები ცდილობენ დაადგინონ რა მოხდა, ან რა ხდება და ეს ვარაუდები მთელს რომანს მოიცავს: ისინი ფიქრობენ, რომ მათმა გარდაცვლილმა თანამშრომელმა წინასწარ დაგეგმა და ჩაწერა ის მესიჯები, რომლებსაც ახლა ყოველ ფეხის ნაბიჯზე აწყდებიან; ფიქრობენ, რომ ის სულაც არ მომკვდარა და თავად არიან ნახევრად–ცოცხლები; ფიქრობენ, რომ ერთ-ერთი მათგანი, პატ კონლი, ჰოლისის აგენტია და მან შეიტყუა ამ გონებრივი ილუზიის მახეში. არამდგრად, სახიფათო რეალობასთან მარტო დარჩენილები ხვდებიან, რომ საქმეში ორი ურთიერთდაპირისპირებული ძალაა ჩართული: ერთი მათ რეალობას „უკან ექაჩება“, რეგრესის, დაბერებისა და ხრწნისკენაა მიმართული, ხოლო მეორე ამ პირველის გაუვნებელყოფას ცდილობს და თან, ფრიად უცნაური, გაუგებარი ხერხებით.

პირველი ძალა თითქოს ეშმაკის ალეგორიაა, მაშინ როცა მეორე ძალა უბიკის აგენტის როლში გვევლინება, ხოლო უბიკი თავისი მნიშვნელობით (ლათინური Ubique-დან) ქრისტიანული ღმერთის ერთ-ერთი განსაზღვრებაა. უკანასკნელი თავის ეპიგრაფი კი იოანეს სახარებას ეხმიანება, „პირველად იყო სიტყვა და…“:

„მე ვარ უბიკი. მე ვარსებობდი მანამ, სანამ შეიქმნებოდა სამყარო. მე შევქმენი მზეები. მე შევქმენი პლანეტები. მე შევქმენი ცოცხალი არსებები და ის ადგილები, სადაც ისინი სახლობენ; მე გავანაწილე ისინი. ისინი მიდიან იქ, სადაც მე ვეტყვი და აკეთებენ იმას, რასაც მე ვეტყვი. მე ვარ სიტყვა და ჩემი სახელი, არასდროს თქმულა, სახელი, რომელიც არავინ იცის. მე მეძახიან უბიკს, მაგრამ ეს არ არის ჩემი სახელი. მე ვარსებობ. მე მუდამ ვიარსებებ.“

საბოლოოდ, ჯო ჩიპი პირისპირ შეხვდება ამ ორივე ძალას და ისიც და მკითხველიც ყველაფრის Ubik(1stEd)ახსნას პოულობენ. წიგნი რომ აქ მთავრდებოდეს, ალბათ სალაპარაკოც არაფერი იქნებოდა, მაგრამ ეს უკანასკნელი თავი ყველაფერს თავდაყირა აყენებს; წყალში ყრის ყოველგვარ მოსაზრებას, არგუმენტს, საერთოდ ყველაფერს და მთელ სიუჟეტს ღიად ტოვებს. თუმცა, ვინც დიკის შემოქმედებას ცოტათი მაინც იცნობს, ეს დიდად არ გაუკვირდება. ამ მწერალს მხოლოდ უპასუხო კითხვები აინტერესებს და მგონი ყოველთვის გაურკვევლობაში ტოვებს მკითხველს.

რაც შეეხება დანარჩენი თავების ეპიგრაფებს. მათ არაფერი, ან თითქმის არაფერი აქვთ საერთო მოთხრობილთან და „უბრალოდ“ ცდილობენ მოგყიდოთ უბიკი, როგორც საუკეთესო ლუდი, საუკეთესო ხსნადი ყავა, საუკეთესო შამპუნი…

მეგობრებო, წარმოუდგენლად დაბალ ფასად გთავაზობთ ჩვენს ჩუმ, ელექტრულ უბიკებს. მაგრამ გახსოვდეთ: თითოეული უბიკის გამოყენება დაშვებულია მხოლოდ მკაცრად განსაზღვრული ინსტრუქციის მიხედვით.“

„გნებავთ უგემრიელესი ლუდი? მიირთვით უბიკი. დამზადებულია ნარჩევი სვიისა და წყლისგან, ხასიათდება განსაკუთრებული არომატით. უბიკი ხალხის რჩეული ლუდია, რომელიც მხოლოდ კლივლენდში მზადდება.“

„თუ ფინანსური პრობლემები გაწუხებთ, ესტუმრეთ უბიკის“ დაგროვებით-შემნახველ ბანკს. ის დაგეხმარებათ ვალებისგან განთავისუფლებაში. დავუშვათ, თქვენ აიღეთ ორმოცდაცხრამეტი პოსკრედის ოდენობის უპროცენტო სესხი. ვნახავთ,რომ ამ შემთხვევაში...“

ეს „კომერციული მესიჯები“, რომლებიც მარქსის ღირებულების თეორიას ეხმიანება, უბიკის უნივერსალური ეკვივალენტია (ღირებულებათა გაცვლის განხორციელებაა); უბიკს შეუძლია წარმოადგინოს, ან სულაც ჩაანაცვლოს, ნებისმიერი პროდუქტი, კაპიტალიზმში ხომ ყველაფერს თავისი ფასი აქვს. უბიკის წარდგენა ამ განცხადებების მეშვეობით ხაზს უსვამს კაპიტალიზმის ვალდებულებას, დააკმაყოფილოს მომხმარებლის საჭიროებანი.

გარდა ამისა, ეპიგრაფები, რომლებიც როგორც აღვნიშნე, ნარატივში არავითარ როლს არ ასრულებენ (რადგანაც უბიკი „რეალური დახმარებაა“ სპრეის სახით და მეათე თავამდე ამგვარად ნახსენებიც არაა), შეიძლება განვიხილოთ როგორც ტექსტის ძირითადი მეტაფიზიკური კონცეფციის მიჩქმალვა, რადგან ეპიგრაფი, ისევე როგორც სათაური, ტექსტისთვის კომენტარის როლს უნდა ასრულებდეს, მიგვანიშნებდეს რა დაგვხვდება, ისევე, როგორც ეტიკეტი გვეუბნება რა არის ქილაში. უადგილო ან სახუმარო ეპიგრაფები წინასწარგანზრახულად გვაყენებს არასწორ გზაზე, რაც ტრადიციული რომანის პრინციპებს რამდენადმე არღვევს.

1490_133551139633 ზემოთ ვახსენე, დიკს უპასუხო კითხვები იტაცებს მეთქი. ალბათ უფრო სწორი იქნებოდა მეთქვა, დიკი იმას წერს, რაც თავში აქვს, რაც მის ცხოვრებაში ხდება მეთქი და „უბიკის“ შემთხვევაში ეს განსაკუთრებით დამაჯერებლად გაიჟღერებდა, რადგან როგორც თავად მწერალი ამბობს, „უბიკი“ მისი ცხოვრების შესახებაა, მისი ცხოვრება კი ამ რომანზეა დაფუძნებული; ეს ამბავი კი არ გამოიგონა, არამედ მომხდარს თვალს ადევნებდა და ფურცლებზე გადაჰქონდა, დაწერის შემდეგ კი უბრალოდ დაავიწყდა იქამდე, სანამ ეს ყველაფერი უკან არ დაუბრუნდა. ფილიპ დიკი ამას 1974 წელს წერდა, როცა მის ცხოვრებაში მართლაც ყველაფერი თავდაყირა დადგა, ეჩვენებოდა, რომ მთელი მისი სამყარო ილუზიაა, ნამდვილი არაა და ასე გაგრძელდა კიდეც ბოლომდე. თავის დღიურში ამ მოვლენას „2-3-74“–ად წერს და გულისხმობს 1974 წლის თებერვალ-მარტს, როცა მისი გონების გაუგებარი ტრანსმუტაცია მოხდა. ამ მოვლენას თავად აღწერს როგორც გონთან კონტაქტის პირველ გამოცდილებას და სხვადასხვა სახელს არქმევს, იქნება ეს VALIS (მისი კიდევ ერთი რომანის სათაური, რომელიც გულისხმობს დიკის მიერ შეცნობილი ღმერთის ერთ-ერთ სახეს), YHWH (ებრაული ღმერთის ტეტრაგრამატონი), კოსმოსური ქრისტე, ლოგოსი და ა.შ. დიკს სჯეროდა, რომ დედამიწაზე ჩვ.წ. პირველი საუკუნე იდგა და თავად იმპერიასთან მებრძოლი იდუმალი ქრისტიანი იყო.

„უბიკი“ კი ამ ყველაფრამდე გაცილებით ადრე, 1968 წელს დაიწერა. რომანის ტექსტი რომ ძალიან philip-k-dick1რთულია, ვფიქრობ უკვე საკმაოდ გამოჩნდებოდა ყოველივე ზემოთქმულიდან. თუ წარმოვიდგენთ, რომ დრო ერთგვარი ენერგიაა, მაგნიტური ველი, მაშინ შეიძლება ითქვას, აქ აღწერილია დროის რღვევა, ფორმების შლა პირველყოფილ სახემდე (ერთ მომენტში პლატონის იდეებსაც უფიქრდება ჯო ჩიპი), ენტროპია ყოველ საგანში აღწევს და ანგრევს მათ, რითაც ჩვენი სამყაროს ნამდვილს არსს ააშკარავებს, და ამ დროს ვხედავთ როგორ მოდის საშველად ლოგოსი, უბიკის სახით.

დასასრულ, მინდა აღვნიშნო, რომ იყო თუ არა დიკი გიჟი, ამ სიტყვის ფართო გაგებით, რთული სათქმელია, რადგან იგი სიცოცხლის ბოლომდე გააზრებულად ებრძოდა 2-3-74-ს, მიუხედავად იმისა, თუ რა მოხდა ამ პერიოდში.

კიდევ ერთი წიგნის ფესტივალი

10600361_1014322941944647_216643760890875187_n

ესეც მეორე წიგნის ფესტივალი. ამ ერთი ბეწო ქვეყნისთვის, უფრო მეტიც – ქალაქისთვის, წელიწადში ოთხი ფესტივალი ნამდვილი მოვლენაა. არადა თუ მეხსიერება არ მღალატობს, 2015 წელს სწორედ ოთხი იყო. ძალიანაც კარგი, ჩემთვის რაც მეტია, მით უკეთესი. წინა ფესტივალის ამბები უკვე მოგიყევით, 25-27 დეკემბერი კი საახალწლო ფესტივალს დაეთმო, ამჯერად საჯარო ბიბლიოთეკაში. ულამაზესი დარბაზია, მაგრამ… პატარა და მოუხერხებელი ასეთ ამბებისთვის. სიცხე და უჰაერობა აქაც პრობლემა იყო და ამას ალბათ არსად არასდროს არაფერი ეშველება, სამწუხაროდ.

მე ისევ ბათუმში ვიყავი. უკაცრავად, ბათუმში არა, ბათუმელებთან, გამომცემლობა “წიგნები ბათუმში”–ს დამაარსებლებთან და თანამშრომლებთან, ოღონდ უკვე დიდი ხანია ჩემთვის ეგ სულ ერთია. სადაც ისინი არიან, იქაა ბათუმი.

ამჯერად მე გვიან შევუერთდი, წიგნები უკვე დალაგებული იყო და იმაზეც კი ვღელავდი, როდის დავიმახსოვრებ სად რა დევს მეთქი. ნეტავ ჩეკის ამორტყმა ან ტერმინალის ხმარება თუ მახსოვს მეთქი. ამ მხრივ ყველაფერმა კარგად ჩაიარა, მოვიდნენ მარი და თამთა, მალე ვნახე ირაკლიც, დანარჩენებიც, გამიღიმეს, მომესალმნენ, მომიკითხეს, წამიც და – სახლში ვიყავი, ყველაფერი კარგად იყო.

თითებჩასაკვნეტი ახალი წიგნები გვქონდა, მილიგანი, ენდერი, ბრედბერის კიდევ ერთი კრებული, მეტრო 2034 და გიორგი კეკელიძის “ორი თავგადასავალი”.

ის ხალხი ხომ ყოველთვის მიხარია, რომ მოდიან და უამრავ წიგნს ყიდულობენ; ისინიც, რჩევას რომ გვეკითხებიან და ითვალისწინებენ; ისინიც ჩვენი რომელიმე წიგნი რომ მოეწონათ და ახლა ნდობით გვიმზერენ, მაგრამ ყველაზე მეტად ის ხალხი მიყვარს, უკვე ყველაფერი რომ აქვთ ბათუმელების და ახლა მხოლოდ ახლებს აკითხავდენ. ჰო და ისინიც, საჩუქრად რომ ყიდულობდენ ჩვენს წიგნებს, იმიტომ რომ საკუთარ ეგზემპლარებს ვერ იმეტებენ.

სხვა გამომცემლობის კონსულტანტები სულ მიღიმოდნენ. სახეზე ყველას ვცნობ, მაგრამ სახელი თითქმის არავისი ვიცი და როცა ასე ღიმილით ნაცნობი და ისე უცნობი ადამიანები მიყურებდნენ და მესალმებოდნენ, თავი რაღაც საიდუმლო სექტის წევრი მეგონა.

ბოლო დღეს ჩვენს დახლთან “ფეისების” ცვენა იყო, როგორც ირაკლიმ თქვა :დ ვერაფერს იტყვი, ასეა. სალომე ბენიძე, ანი მარდალეიშვილი, სანდრო ლორთქიფანიძე, ნიკოლოზ ჭურაძე, თამთა კორინთელი თავად სთავაზობდნენ მყიდველებს წიგნებს – ლამაზები, ღიმილიანები, ჭკვიანები.

ბატონი ბიბლიოთეკის დირექტორი რა თქმა უნდა სულ იქ იყო, ავტოგრაფებსაც არიგებდა. ჰო, კიდევ გვანცა ჯობავაზე მინდა ვთქვა, რომ ძალიან ლამაზი, უშუალო და კეთილი ადამიანია. ერთერთ დღეს, საღამოს, გადაღლილმა სანამ ავხედე ვის ვეუბნებოდი, გვანცას დახმარება შევთავაზე და რომ შევხედე, ვაი მეთქი, გამიცინა, მართლა მკითხა რჩევა და წიგნებიც გემრიელად გადაათვალიერა.

ამ ფესტივალზე ცოტას კი ვწუწუნებდი, სადაც მე ვდგავარ იქ წიგნები აღარ იყიდება მეთქი, მაგრამ არც მთლად ასე იყო საქმე. მყიდველებთან ამ ფესტივალზე ბევრად მეტს ვლაპარაკობდით. ყველაფერი აინტერესებთ, ეს როგორი წიგნია, ის როგორი წიგნია, ამა თუ იმ ავტორის სხვა წიგნიც თუ გამოიცემა, რომელიმე სერიის გაგრძელება როგორ იქნება, ამას თუ იმას როდის თარგმანიან… შენიშვნებიც აქვთ ხოლმე.

უტაქტოებიც გამოერევიან ხოლმე აქა–იქ.

საქმე იმაში არაა, რომ ამ გამომცემლობის ყველა წიგნი იდეალურადაა გამოცემული. ამას არავინ ამტკიცებს. საქმე იმაშია, რომ გამომცემლობა ჯერ ერთი წლისაც არაა და თითქის ორმოცდაათამდე წიგნი გამოსცა. არც ერთი მათგანი აქამდე გამოცემული არ ყოფილა, ყველა ახალი თარგმანია. რაც მთავარია ჟანრი ფანტასტიკა მკითხველამდე მივიდა, თანაც საუკეთესო ნაწარმოებებით. ზრდილობის ფარგლებში ნათქვამი ყველა შენიშვნა მიღებულ იქნა, მოწმე ვარ. მაგრამ როცა ზედმეტი მოსდით და შეურაცხყოფაზე გადადიან… მგონი აღარაა საჭირო რამე დავამატო.

სულაც არ მომწონს ბათუმელების გამოცემული ყველა წიგნი. ვერ ვიტყვი, რომ ყოველი მათგანი ჩემი საყვარელი წიგნია (ცალკე საკითხია, რომ როცა იწვალე, იშრომე და გამოეცი, ყველა გიყვარს.  მე თვითონ მიყვარს ამ დღეების მერე ყოველი მათგანი), მაგრამ რომელი წიგნიც არ მომწონს, არც ვყიდულობ და არც ვკითხულობ და არც გამომცემლობას ვლანძღავ იმის გამო, რომ გამოსცა. თავისი მკითხველი ყველას ჰყავს, მე ვინ ვარ. მე ვლანძღავ ხოლმე იმ გველეშაპ გამომცემლობებს, რომლებიც ახალ თარგმანებს კვარტალში ერთხელ თუ გაღირსებენ და ძირითადად უკვე თარგმნილის თავიდან გამოცემით (რა თქმა უნდა დაურედაქტირებლად) აირიან დაკავებულნი და  რომლებსაც წიგნების 90% არ უვარგათ, არც თარგმანით, არც რედაქციით, არც ფორმატით. იმათაც ვლანძღავ ხოლმე, ფასებს უსაშველოდ რომ ბერავენ, არადა სულ ისეთ წიგნებს გამოსცემენ, რომლებიც ძალიან მოთხოვნადია და იციან, რომ გაიყიდება, თავად კი არაფერს სთავაზობენ მკითხველს.

სიტყვა გამიგრძელდა და თემა გამექცა, სინამდვილეში კი იმის თქმა მინდოდა, რომ კარგი მკითხველები ალბათ ძალიან ბევრია, მაგრამ წიგნის ცუდი მყიდველებიც ბევრნი არიან.

თქვენ კი დამდეგ შობა-ახალ წელს გილოცავთ, წარმატებებს, ბედნიერებას, ჯანმრთელობას გისურვებთ.

პ.ს. მე კი 2016 წელიც ასეთივე დატვირთული მქონოდეს, ასეთივე სიახლეების მომტანი.

პ.პ.ს. მაგრამ იქნებ ზაფხულში მაინც დავისვენო. მართლა დავისვენო. დასვენებასაც ყველას გისურვებთ, კარგად ვიცი რამდენ თქვენგანს სჭირდება.

ხიდი ტერაბითიაში

10993407_385583314955649_8413431010525438179_nდაახლოებით ერთი წლის წინ წავიკითხე “ხიდი ტერაბითიაში”, როცა გავიგე, რომ ბათუმელებს უნდა გამოეცათ. ვერ მოვითმინე. ერთი წლის შემდეგ უკვე ქართული თარგმანის ინტერესით მოვკიდე ხელი. რაკი ორიგინალიც წაკითხული მაქვს, მგონი მეთქმის – ძალიან კარგი თარგმანია. და წიგნს ულამაზესი გარეკანი აქვს.

ფილმი ძალიან ადრე მაქვს ნანახი, წიგნსაც როგორც გითხარით, პირველად არ ვკითხულობ. მაგრამ გადავშალე თუ არა ტირილი ამივარდა. ძლივს მოვახერხე კითხვის გაგრძელება.

არ მეგონა თუ ისევ საკუთარ ემოციებზე მოყოლით დავიწყებდი, მეგონა ცოტა მივეჩვიე. მაგრამ პატარა ჯესის და ლესლის ამბავი ისეთი საოცარია, მგონი ტრადიციად დავიდებ ყოველ წელს წავიკითხო.

არა, მართლა საოცარია, იმის მიუხედავად რამდენს გატირებთ და გაქვითინებთ. ლესლი ნამდვილი სასწაულია. როგორ იყო წიგნში? ძროხის სადგომიდან ტერაბითიის მეფობამდე ჯესი სწორედ ლესლიმ მიიყვანა. ასწავლა როგორ შეეხედა სამყაროსთვის სხვა თვალით, მისი წყალობით ჯესიმ საკუთარ შიშებს ზურგი კი არ აქცია, თვალებში ჩახედა და ისე გაუმკლავდა, სხვა ადამიანებისადმი თანაგრძნობის უნარი გაუჩნდა.

ზაფხულის ადრიან დილით სახლის საქმეებამდე მინდორში მორბენალი ბიჭი, რომელსაც სურდა ყველაზე სწრაფი მორბენალი გამხდარიყო, წიგნის ბოლოს ისეთი გაზრდილია, ისე უყურებს ცხოვრებას და იმხელა ძალას ასხივებს, ვერ გჯერა რომ სულ 155 გვერდი წაიკითხე, კითხვის სულ ორი საათი, გავიდა.

ლესლი, ათი წლის გოგონა, რომელიც საოცარ ამბებს ჰყვება, ტერაბითიის ღირსეული დედოფალია, მტერსაც მედგრად უხვდება და თანდაყოლილ მაგიასაც ფლობს.

საშობაო საჩუქრების ამბავიც ძალიან ლამაზია, იმიტომ რომ ჯესი ძალიან ღარიბია, თუმცაღა გულით სურს ისეთი საჩუქარი აჩუქოს ლესლის (რომელსაც მისგან ყველაფერი გაუხარდება), რომლითაც თავადაც იამაყებს. პრინცი ტერიენი ნამდვილად ასეთი საჩუქარი იყო, პატარა საყვარელი, გონიერი ლეკვი. სანაცვლოდ კი ის მიიღო, რაც ალბათ ყველაზე მეტად გაუხარდებოდა, სახატავი ალბომი და საღებავები. ჯესი ხომ მხატვარია. მართალია ჩუმად ხატავს და მხოლოდ ლესლის და მის ედმონდსს მოსწონთ მისი ნახატები, მაგრამ დრო მოვა და ჯესი ისეთ სამყაროებს დახატავს…

ხომ გითხარით, ჯესი ძალიან გაიზარდა მეთქი. წიგნის ბოლოს ტერაბითიაში გამავალი ნამდვილი ხიდიც ააგო და მომავალი დედოფალიც წაიყვანა იმ ჯადოსნურ სამყაროში.

P.S. მართლა ძალიან მაგარი წიგნია. ათასჯერ რომ წავიკითხო, მაინც ასეთი ემოციური დამოკიდებულება მექნება.

წიგნის დღეები

1

უჩემოდაც მოგეხსენებოდათ ალბათ, 26-29 ნოემბერს, თბილისში, ექსპო-ჯორჯიას პავილიონებში წიგნის დღეები იყო. ის არ გეცოდინებათ… ანდა, როგორ არ გეცოდინებათ უკვე ბევრს, მეც იქ ვმუშაობდი. გამომცემლობა წიგნები ბათუმში–ს სტენდთან ვიდექი და უამრავ მკითხველს ვხვდებოდი.

ბედნიერების ხუთი დღე. ხუთი იმიტომ, რომ მე ოთხშაბათს სტენდის მოწყობაშიც მივიღე მონაწილეობა. პირველად ვნახე პავილიონი მზადების პროცესში და მინდა გითხრათ, არანაკლებ მომეწონა ამგვარად აზუზუნებული სივრცე. როცა ახლადფეხადგმულ გამომცემლობას საშუალო ზომის სტენდი არ ყოფნის (უფრო დიდიც კი გვქონდა, ვიდრე წლობით არსებულ გამომცემლობებს), მართლა ძალიან სასიხარულოა. თუმცა, დიდი ხანი ვიწვალეთ, რომ ყველა წიგნი გამოსაჩენად და მოსახერხებლად დაგვეწყო. რა თქმა უნდა, მოვახერხეთ.

12313580_493705987476714_2051197968808063832_n

მერე, ხუთშაბათიდან, მყიდველების მიღებასაც შევუდექით. ჯერ ჩეკის აპარატთან და ტერმინალთან წარმადგინეს. მათთან ურთიერთობის არავითარი გამოცდილება არ მაქვს და მინდა გითხრათ, გვარიანად მანერვიულეს. მაინც, პასუხისმგებლობაა.

მერე მოვიდნენ. ამდენ განსხვავებულ ადამიანთან ასეთი უშუალო ურთიერთობა ალბათ არასდროს მქონია. კვირა საღამოსაც ვახერხებდი ღიმილიანი გამარჯობა-გმადლობთ-ნახვამდის მეთქვა, ეს არ იყო პრობლემა, ყველაფერი მართლა გულით მიხაროდა. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგს ის სწყინდა, დახმარებას რომ ვთავაზობდი, ზოგს ის, რომ არ ვიცოდი როგორი წიგნები უყვარს, ზოგი უკმეხად მეკითხებოდა ჩეკი ხომ ჩავუდე პარკში, ზოგი ყვიროდა რატომ კლასიკას არ კითხულობთო. whatever, ვერავინ ვერ გამიფუჭა ის ამაღლებული განწყობა, ოთხი დღე გადაქანცულმაც კი სიხარულისგან ვიფრინე და იმდენი პოზიტივი მივიღე, ახლა ძალიან მიჭირს არაფრის კეთება. კიდევ კარგი დეკემბრის ბოლოს კიდევ არის ფესტივალი.

12249910_493706064143373_6271926817487050407_nრანაირი მკითხველი აღარ მოვიდა. ზოგი ძალიან კეთილსინდისიერად, დაგეგმილად, სიით მოვიდა, სულ ღიმილით ჩამოთვალა წიგნები და დიდი ჩანთით წაიღო. ზოგმა ერთი და ორი წიგნი წაიღო, მაგრამ ისეთი ბედნიერი ღიმილით…

ისეთებიც ბევრნი იყვნენ, ერთ-ორ წიგნზე იცოდნენ, რომ სურდათ, მაგრამ მერე12243264_493706094143370_1049979003765871794_n სხვებიც მოუნდათ და მანდ ვერთვებოდით საქმეში ჩვენ – ირაკლი, მარი, თამთა, მე, დათა… ძალიან ბევრჯერ შევნიშნე, მარი როცა იწყებდა ლაპარაკს, ნებსით თუ უნებლიეთ, ყველა სტენდთან მდგარი ადამიანი კისერს წაიწვდიდა და უსმენდა ხოლმე. მარი ძალიან ლამაზია, ლამაზად ლაპარაკობს და სულაც არ მიკვირს, ასე რომ უსმენდნენ და უჯერებდნენ. ირაკლი უფრო ქარიზმატულია, ძალიან უყვარს თავისი გამოცემული წიგნები, შვილებივით. ყოველთვის გულწრფელად ჰყვება მათზე და იმასაც გულწრფელად ეუბნება ზოგს, რომ ესა თუ ის წიგნი ნაკლებად მოეწონება.

რჩევების ამბავი მეც ძალიან მომეწონა. იყვნენ ისეთებიც, ჩემს კითხვაზე “მე ხომ არ დაგეხმაროთ”, მიპასუხეს, აბა თქვენ რას გვირჩევდითო და ყველა დასაბუთებული რჩევა გაითვალისწინეს. ყველაზე ხშირად “წყვდიადის მარცხენა ხელს” ვთავაზობდი ყველას. რა ვქნა, ეს წიგნი და საერთოდ ურსულა ლე გუინი ერთი დედას არ მირჩევნია მე მგონი.

ელჯერნონი თავის საქმეს ისევ ხუთიანზე ასრულებდა, ღმერთო ჩემო, არც კი მახსოვს ეს წიგნი რამდენჯერ გავყიდე. ერთ ქალს თვალები აუცრემლდა, არადა ისეთიც არაფერი მითქვამს, ღმერთმანი.

ძალიან საყვარლები იყვნენ ბავშვები, ხურდა ფულით რომ მოდიოდნენ, კაპიკები აკლდებოდათ, მაგრამ ირაკლი მაინც აძლევდა წიგნებს. პრინციპში, არა მხოლოდ ბავშვებს, ყველას ვისაც ფული დააკლდა, არა უშავსო, უთხრა. ჩემი და ბუზღუნებდა, გაკოტრდებიან მასე, ისედაც რამდენი იყო ფასდაკლებაო.

ნაცნობების ნახვაც ძალიან სასიხარულოა მაგ დროს. საერთოდაც, პოზიციის შეცვლა ყოვლად გადასარევი აღმოჩნდა. ჩემი არსებობის 21 წლის მანძილზე ასე ძალიან და ასე ბედნიერად არასოდეს დავღლილვარ.

12314089_493706204143359_6613715545171580147_n.jpg

წიგნები მაჩუქეს. ყოვლად უნამუსოდ მართლა ყველა წიგნი ავიღე რაც მინდოდა, მაგრამ კიდევ ბევრის გაკეთებას ვაპირებ ამ გამომცემლობისთვის და გამოვისყიდი, იმედია არა უშავს. სახლში კი ძალიან შემარცხვინეს, განსაკუთრებით ჩემმა დამ. აქ ვერც კი დავწერ რა სიტყვებით მლანძღა ამდენი წიგნის სახლში წამოღებისთვის :დ

ჰოდა, მომილოცეთ, კარგ ხალხთან, კარგ გარემოში, საყვარელ საქმეს ვაკეთებდი ოთხი დღე. იმდენად ბედნიერი დღეები იყო, დიდ ხანს მეყოფა საიმისოდ, კარგად ვიყო და ცხოვრება მიხაროდეს.