ოქროს ტაძარი

დაწერილია საგანგებოდ თბილისის წიგნის საერთაშორისო ფესტივალისთვის.

„მამა ხშირად მიყვებოდა ოქროს ტაძარზე, ჯერ კიდევ ღრმა ბავშვობაში.“

 

გულჩათხრობილი, მარტოსული ბავშვი იყო მიძოგუჩი. სუსტი აღნაგობის, ენაბრგვილი, ბერის ვაჟი. მისი გარესამყაროსთან ურთიერთობა თავიდანვე ენის ბორძიკმა განსაზღვრა, ვერ ამოთქვა ის პირველი ბგერები, რომელთაც მის შინაგან სამყაროსა და გარესამყაროს შორის კარი უნდა გაეღოთ. სამუდამო ნაკლის მქონე ბიჭს გულის სიღრმეში საკუთარი გამორჩეულობისა და განსაკუთრებულობის განცდა გაუჩნდა. თავს ენაბრგვილ დესპოტად წარმოიდგენდა ხოლმე, რომლის ქვეშევრდომებმაც უსიტყვოდ უნდა გამოიცნონ მისი ყოველი სურვილი. მეორე მხრივ, ოცნებებში შინაგანი სამყაროს მბრძანებელი და დიდებული ხელოვანი იყო. გაჰყურებდა ახალშეფოთლილი ხეებით შეფენილ გორაკს, ჩამავალი მზის სხივებით მოფენილს, გორაკის ფერდი ოქროს ფირფიტებით გაწყობილი ეჩვენებოდა და თვალწინ ოქროს ტაძარი ედგა, რომელიც ჯერ არც ენახა. და როცა მამამ მის სანახავად წაიყვანა, გაიფიქრა, „ნუთუ სილამაზე შეიძლება იყოს რაღაც ისეთი, რაც სილამაზეს ამდენად მოკლებულია?“ პირველი იმედგაცრუების მერე ოქროს ტაძარი სულ უფრო ლამაზდება მის გონებაში. სინამდვილემ გადაახალისა და უფრო მომხიბლავ ოცნებად აქცია ტაძრის სახება. მაშინ პირველად მისწერს მამას, „მართალი იყავი, როცა ამბობდი, ამქვეყნად ოქროს ტაძარზე ლამაზი არაფერიაო“.

მიძოგუჩი ოქროს ტაძარში გადადის. ახლა ოქროს ტაძარი გამუდმებით მასთანაა, მის წინ, მასში. ის განსაზღვრავს მიძოგუჩის არსს. თუმცა ცურუკავასთან დამეგობრება და ომი – ახალ მიმართულებას აძლევენ ცხოვრებას.

ცურუკავა სინათლეა. წაუბილწავი, უმანკო სული, რომელიც მიძოგუჩის ბნელ აზრებს გარესამყაროში თარგმნის, ნათელს სძენს მათ. მიძოგუჩიც ფიქრობს, რომ ბოროტებასა და სიკეთეს, სილამაზესა და სიმახინჯეს, ნათელსა და ბნელს შორის განსხვავება არ არის, რადგან მათი შედეგი, ეფექტი ერთი და იგივეა. მიძოგუჩი თავის პატარ-პატარა სიბოროტეებს სიამოვნებით ებღაუჭება და ფიქრობს, კიდევ თუ განიცდის კმაყოფილებას, პატარა სიბოროტე დიდში რომ გადაეზარდოს.

ასეთ აზრებს და ომს მიძოგუჩი არცთუ შეუმჩნევლად მიჰყავთ განადგურების იდეამდე. ერთხელაც ომს და ოქროს ტაძარს ერთმანეთს დაუკავშირებს. მიხვდება, რომ ტაძარიც ისეთივე მოწყვლადია ავიაიერიშისადმი, როგორც თავად. საერთო საფრთხეზე ფიქრებმა დარია ხელი; შუამავალს მიაგნო, რომელიც სილამაზესთან აკავშირებდა. თითქოს ხიდი გადებულიყო მას და ოქროს ტაძარს შორის, რომელიც ყოველთვის უარყოფდა და რიყავდა.

მაგრამ ომი დასრულდა, ტაძარი კი გადარჩა. და ახლა სულ სხვაგვარად აღიმართა მისი ხატება მიძოგუჩის გონებაში. ტაძარი თითქოს ეუბნებოდა, ოდითგანვე აქ ვდგავარ, სულ მუდამ ვიდგებიო.

ოქროს ტაძარი მიძოგუჩის დაუძლეველ დაბრკოლებად იქცა. მის გადაულახავ მცველად.

„ისევ მომწყვიტა ცხოვრებას! რატომ ცდილობს ოქროს ტაძარი ჩემს დაცვას? მე ხომ არაფერი მითხოვია მისთვის! მაშ, რატომ ცდილობს, რომ ცხოვრებას მომწყვიტოს? ნუთუ ჯოჯოხეთისგან ჩემი გადარჩენა უნდა? მაგრამ ასე ხომ ჯოჯოხეთში მოხვედრილებზე უფრო საშინელ ადამიანად მაქცევს! ადამიანად, ვინც ყველაზე ახლოს შეიგრძნო ჯოჯოხეთის სუნთქვა!“

მიძოგუჩიში მოუთმენელმა მრისხანებამ გაიღვიძა და წყევლასავით ამოხეთქა:

„ოდესმე აუცილებლად გამეგები ფეხქვეშ. აუცილებლად დაგიმორჩილებ, რომ აღარასოდეს შეძლო ჩემი შეფერხება!“

1950 წლის ორ ივლისს, კიოტოს ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე ოქროს ტაძარი ოცდაორი წლის ბერმა, ჰაიაში იოკენმა გადაწვა. მან თავის მოკვლაც სცადა, მაგრამ გადარჩა და დააპატიმრეს. სწორედ ეს ამბავი გახდა იუკიო მიშიმას ინსპირაცია. მან დეტალური ინფორმაცია შეაგროვა, ციხეშიც ინახულა ჰეროსტრატოსის სინდრომის მქონე ეს ადამიანი და რომანიც ამიტომ გამოვიდა რეალურ ამბავთან ასე მიახლოებული.

რასაკვირველია, დღეს ოქროს ტაძარი კიოტოს ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობაა, მაგრამ ყველამ როდი იცის, რომ ეს მხოლოდ 1955 წელს აღდგენილი ასლია. დღეს ოქროს ტაძარი უფრო ლამაზიც კია, ვიდრე ძველი იყო თავისი გაცრეცილი ხის სტრუქტურით, რომელსაც ოქრო საერთოდ არ ჰქონდა გარედან, განსხვავებით ახლისგან. ოქროს ტაძარი ახლა მართლაც ულამაზესია, ოღონდ ეროვნული საგანძური აღარ არის.

chua-vang-kinkakuji-19122016

Advertisements

De Re Publica

maccari-cicero-denounces-catiline

“Cicero Denounces Catiline” by Cesare Maccari

სამი წლის მანძილზე ავად თუ შავად ლათინური ენის სწავლის ამბავმა ციცერონის “De Re Publica”-ს თარგმნამდე მიმიყვანა. ტექსტი დიდი არ არის, არც სრულია, მხოლოდ ნაწილობრივ აღადგინეს. არც არავინ მავალდებულებს მის თარგმნას, მხოლოდ ნაწყვეტები უნდა მეთარგმნა საგან “რომაელი ავტორი 3”-ის ფარგლებში, მაგრამ თავიდან ისეთი რთული იყო და მერე იმდენად ჩამითრია საქმემ, თავფეხიანად გადავეშვი ტექსტში. ახლა რამდენიმე კვირით შევაჩერე თარგმნის პროცესი, იმიტომ რომ მევე უნდა დავარედაქტირო, რაც ფაქტობრივად შეუძლებელი აღმოჩნდა იმ ფონზე, რომ წინადადებები ლამის ზეპირად ვიცი ლათინურად და ეს ძალიან მიშლის ხელს. გარდა ამისა, ტექსტის მოცულობაზე ორჯერ მეტი როგორც ვატყობ კომენტარები გამოვა და ამასაც დრო უნდა. მე თუ… არა, მე რომ ამ ნაწარმოებს დავასრულებ, მაშინ ნამდვილად ჩავთვლი, რომ ზრდასრული ადამიანის ცხოვრების პირველ ეტაპს მივადექი.

smith_republica_anglorum_title_page მართლა მეგონა რომ ციცერონი ძალიან მიყვარდა. ასეთი შეუპოვარი ადამიანი მეორე არ მეგულება. ასეთი გამჭრიახი და თან უანგარო, დაბადებული იმისთვის, რომ სახელმწიფოს, კარგს, სწორს ემსახუროს. მაგრამ როცა მისი ორიგინალი ენა “გავტეხე”, ვნახე როგორ აღწევს საწადელს სიტყვებით, როგორ ალაგებს სათქმელს ისე, რომ მინდა ჰერბერტის ფრაზა გამოვიყენო “დიუნიდან”, ფანდი ფანდში და კიდევ ფანდში, მივხვდი რომ ამ კაცს უზომოდ დიდ პატივს ვცემ, უბრალოდ კი არ მიყვარს, როგორც გარდასულ საუკუნეთა ერთი კარგი მწერალი.

თან ეს ნაწარმოები საკმაოდ ეკლექტიკურია და რაკი ციცერონის ყველაფერი მაინც არ წამიკითხავს ვერ ვიტყვი რომ ყველაზე კარგად, მაგრამ ნამდვილად ძალიან კარგად წარმოაჩენს თავად ავტორს. ვერც ობიექტურობას დაუკარგავ, ყოველთვის განიხილავს მეორე მხარის პოზიციას და… მერე აბათილებს – მეთოდურად, გულმოდგინედ და შეუპოვრად. დაუღალავად მოჰყავს მაგალითები, აფასებს მათ დადებით და უარყოფით მხარეებს, აჯამებს და ყოველთვის ერთ ამოსავალ პრინციპს მიადგება ხოლმე, ადამიანი გამუდმებით საკუთარი თავის სრულყოფას უნდა ცდილობდეს, რათა მერე სახელმწიფოს საუკეთესო შესთავაზოს. რადგან ჩვენმა სამშობლომ იმისთვის როდი გაგვაჩინა, მხოლოდ ჩვენს კეთილდღეობაზე ეზრუნა, არამედ იმისთვის, რომ ჩვენი გონების, გულის თუ სულის საუკეთესო ნაწილი თავად მიეღო და ჩვენთვის მხოლოდ ის დაებრუნებინა, რასაც თვითონ მოიზედმეტებდა. და სამშობლო – სახელმწიფო – ეს ხალხია, ხალხის საქმეა. Re Publica, სახალხო, ხალხის საქმე, არც მთლად დღევანდელი რესპუბლიკის გაგებით.

ჰოდა, როგორც თავად ციცერონი ამბობს ამ ნაწარმოებში, საკმარისი არ არის ადამიანს სიქველე cicero_de_re_publica_vat-_lat-_5757ჰქონდეს, როგორც რაღაც ხელოვანება, უნარი, რადგან ამ ხელოვანებას ცოდნის სახითაც დაინარჩუნებს, თუნდაც არ გამოიყენოს; სიქველე კი საკუთარ თავს მხოლოდ გამოყენებისას ავლენს მთლიანად. ასე რომ რა აზრი აქვს რამდენს ვისწავლი, თუკი ოდესმე მაინც არ გამოვიყენებ ამ ცოდნას?

ქალაქი წყალზე

“წყალმა ვერ წაიღო ჩემი სიზმარი – ისეთი მძიმე იყო, ფსკერისკენ დაეშვა და იქ ჩაიმარხა. მდინარემ ამომხედა და იტირა, იტირა, რადგან ვერ მიხვდა, როგორ მოვათრიე სიზმარი აქამდე, ან თვითონ როგორ უნდა ეცხოვრა ჩემი ტკივილით.”

2f661dd849d343008441a3eb570b0a65 “ქალაქი წყალზე”, სალომე ბენიძის დებიუტი პროზაში, ძალიან ლამაზი ილუსტრაციებით გაფორმებული წიგნია; იმდენად ლამაზით, რომ შეიძლება ზოგჯერ მოთხრობები ჩათვალო ილუსტრაციებად და ნახატები ამბად. პირველივე ნახატის მერე სწავლობ, რომ ეს შავ-თეთრი, წყალივით უფერული, გამჭვირვალე ნახატებიც ამბებს ჰყვებიან, იმ ამბებს, იქვე გვერდით სიტყვებად რომ ქცეულა.

ამბები კი გოგოებზეა. იმ გოგოებზე, რომლებიც უყვართ, რომლებსაც უყვართ, რომლებიც მიატოვეს, რომლებმაც ვერ შეძლეს ნახევარი კაცი სხვისთვის ეწილადებინათ.

გოგოებზე, რომელთა მომზადებულ ყავასაც ბედნიერებისა და სიხარულის გემო აქვს; გოგოებზე, რომლებსაც ნასრესი ფორთოხლის, კოწახურის ყვავილების ან იის სუნი აქვთ, მოტკბოც და მომლაშოც; გოგოებზე, რომლებიც ფიქრობენ, რომ თუ ერთხელ მაინც გყვარებია, მზის სუნს აუცილებლად იგრძნობ; გოგოებზე, რომლებიც ძალას წყლისგან იღებენ, მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მისი ეშინიათ.

გოგოებზე, რომელთა “კოცნაც უფრო მწარეა, ვიდრე მოყინული კიდურების ტკივილი და უფრო ხანგრძლივი, ვიდრე დეკემბრის ყველა ღამე ერთად”. გოგოებზე, რომლებიც სიყვარულს ეძებენ და ამის გამო ისჯებიან.

გოგოებზე, რომლებსაც ეშინიათ, მაგრამ იციან, რომ ცხოვრება შიშების დაძლევაა და მეტი არაფერი.

ეს ამბები კაცებზეცაა. გაორებულ, მოღალატე და ძალიან კეთილ კაცებზე. იმ კაცებზეც, რომლებიც არ აღმოჩნდნენ სიყვარულის ღირსები და იმათზეც, რომლებსაც ძალიან უყვარდათ. რომლებიც ამბობენ, რომ ადამიანი მაშინ კვდება, როცა სიხარული ტოვებს.

პოეტური სტილის ეს მოთხრობები მისტიკაცაა და რეალობაც. ემოციები, გრძნობები, ვნებები, სურვილები – მთელი ეს ძიება – სიურეალისტურად გამოიყურება, მაგრამ მათში სიყალბის ნატამალიც არ არის. მეტიც, მთელი ამ პოეტური საბურველის მიღმა რეალური პრობლემები იკვეთება, რომლებიც ავტორმა ძალიან სწორად, გააზრებულად განალაგა მოთხრობებში. ეს პრობლემები ჩვენი ყოველდღიურობის ნაწილია, ჩვენი, ყველას, პრობლემებია და ჩვენც ვებრძვით ან ვეგუებით მათ, ვიმარჯვებთ ან ვმარცხდებით და ეს წიგნიც სწორედ ამაზეა. ლამაზ, ჭკვიან, ძლიერ გოგოებზე, რომლებიც არ არიან სრულყოფილები და რომლებსაც ეს არც სჭირდებათ. ისინი ცდილობენ საკუთარი თავი ისეთებად შეიყვარონ, როგორებიც არიან.

ამ წიგნშიც და მის გარეთაც ყველა ქალი თავისებურად ჯადოქარია, ყოველი მათგანი დიდი დედაა, უძველესი მითოლოგიური სახე, მრავალსახოვანი, ყოვლის მშობელი და ხანდახან ძალიან სასტიკიც. დიდი დედა – ზოგჯერ სულაც უნაყოფო, ზოგჯერ კი ის ერთადერთი, ვისაც თავის გაწირვა და ყველაფრის გაცემა შეუძლია.

ამ წყალზე გაშენებულ ქალაქშიც იყო ქალღმერთი, რომელსაც მოკვდავი შეუყვარდა, ქარვის ყურეში დასახლდა, მერე კი ძმები განურისხდნენ, რადგან “მაშინაც კი, როცა ის ქალღმერთია, ქალის დამოუკიდებლობას კაცები ჭკუიდან გადაჰყავს”. მაგრამ საქმეც ისაა, რომ ქალები გაცილებით ძლიერები არიან, ვიდრე თუნდაც თავად წარმოუდგენიათ და ეგებ ეს წიგნი სტიმულიც გახდეს ვინმესთვის, რადგან “ყველა გოგოს შეუძლია იყოს ქალღმერთი, თუ მოინდომებს”.

12717248_10153294326655951_5609924230685380613_n

“მე ვარ უბიკი”

12698259_520427374804575_1184632350265834933_o

ფილიპ დიკი, “უბიკი”, გამომცემლობა “წიგნები ბათუმში”, 2016 წელი

ფილიპ კ. დიკი, “უბიკი”
მთარგმნელი: ირაკლი სულაძე
რედაქტორი: სოფი ჩერქეზიშვილი
ყდის დიზაინერი: ნატალია ავალიანი
გამომცემლობა “წიგნები ბათუმში”, 2016 წელი.

 

ფილიპ დიკის (1928-1982 წ.წ.) sci-fi რომანი „უბიკი“ პირველად 1969 წელს გამოქვეყნდა.

მისი ბევრი სხვა ნაწარმოების მსგავსად, „უბიკი“ დაფუძნებულია ე.წ. „რეალობის პრობლემაზე“ – ადამიანების ძალისხმევაზე, როგორმე ხელი ჩაავლონ მოუხელთებელ, ცვალებად, ზოგჯერ ჰალუცინაციურ და ხშირად სულაც მტრულ რეალობას.

ნაწარმოები აშკარად ორ ნაწილად იყოფა: მოვლენები, რომლებიც წინ უძღვის მთვარეზე მომხდარ აფეთქებას, სხვა რეალობაა და მოიცავს ჰოლისის განსაკუთრებული უნარების მქონე აგენტებსა და „რანსიტერ ესოშიეითის“ ინერციალებს (ანტი–უნარების მქონე ადამიანები) შორის არსებულ დაპირისპირებას. აფეთქების შემდეგ კი რეალობა კარგავს თავის თანმიმდევრულობას, მუდმივობასა თუ ერთიანობას.

ჯო ჩიპი (ნაწარმოების პროტაგონისტი) და სხვა ინერციალები აფეთქების შედეგად დაკარგულ თანამშრომელს „საყვარელ ძმათა მორატორიუმამდე“ მიიყვანენ, რათა ნახევრად–ცოცხალ მდგომარეობაში „გამოაღვიძონ“. ეს ამ წიგნის ერთ-ერთი თავისებურებაა, რომელსაც დიკი შესავალშივე გვაცნობს, ნახევარ-სიცოცხლე გარდამავალი ეტაპია სიცოცხლიდან საფლავამდე. გარდაცვალების შემდგომ, მაცივარ–სარკოფაგში დროულად მოთავსების შემთხვევაში, ადამიანები ახერხებენ კიდევ გარკვეული დროის განმავლობაში შეინარჩუნონ კონტაქტი ცოცხლებთან. როგორც ერთ-ერთი პერსონაჟი ამბობს, ეს ფენომენი ყველა მათგანს თეოლოგად აქცევს. ნახევარ–სიცოცხლე არ არის წარმოდგენილი როგორც სამომავლო შესაძლებლობა, რომანი საერთოდ არ ხსნის რანაირად არის შესაძლებელი ნახევარ–სიცოცხლე, არც მის შესაძლო მორალს, ეთიკურ ან მეცნიერულ პრობლემას უღრმავდება. თავიდან მკითხველმა შეიძლება ნახევარ–სიცოცხლე მოჩვენებების ან სულების სამყაროში ფიქციურ გადაადგილებადაც აღიქვას, მერე კი ტექსტის კონტექსტის მნიშვნელობის ძიებაც და დაუსრულებელი ბრძოლაც სიცოცხლესა და სიკვდილს შორის ტრადიციულ მეტაფიზიკურ სახეს იძენს.

ცოცხლად გადარჩენილი ინერციალები ცდილობენ დაადგინონ რა მოხდა, ან რა ხდება და ეს ვარაუდები მთელს რომანს მოიცავს: ისინი ფიქრობენ, რომ მათმა გარდაცვლილმა თანამშრომელმა წინასწარ დაგეგმა და ჩაწერა ის მესიჯები, რომლებსაც ახლა ყოველ ფეხის ნაბიჯზე აწყდებიან; ფიქრობენ, რომ ის სულაც არ მომკვდარა და თავად არიან ნახევრად–ცოცხლები; ფიქრობენ, რომ ერთ-ერთი მათგანი, პატ კონლი, ჰოლისის აგენტია და მან შეიტყუა ამ გონებრივი ილუზიის მახეში. არამდგრად, სახიფათო რეალობასთან მარტო დარჩენილები ხვდებიან, რომ საქმეში ორი ურთიერთდაპირისპირებული ძალაა ჩართული: ერთი მათ რეალობას „უკან ექაჩება“, რეგრესის, დაბერებისა და ხრწნისკენაა მიმართული, ხოლო მეორე ამ პირველის გაუვნებელყოფას ცდილობს და თან, ფრიად უცნაური, გაუგებარი ხერხებით.

პირველი ძალა თითქოს ეშმაკის ალეგორიაა, მაშინ როცა მეორე ძალა უბიკის აგენტის როლში გვევლინება, ხოლო უბიკი თავისი მნიშვნელობით (ლათინური Ubique-დან) ქრისტიანული ღმერთის ერთ-ერთი განსაზღვრებაა. უკანასკნელი თავის ეპიგრაფი კი იოანეს სახარებას ეხმიანება, „პირველად იყო სიტყვა და…“:

„მე ვარ უბიკი. მე ვარსებობდი მანამ, სანამ შეიქმნებოდა სამყარო. მე შევქმენი მზეები. მე შევქმენი პლანეტები. მე შევქმენი ცოცხალი არსებები და ის ადგილები, სადაც ისინი სახლობენ; მე გავანაწილე ისინი. ისინი მიდიან იქ, სადაც მე ვეტყვი და აკეთებენ იმას, რასაც მე ვეტყვი. მე ვარ სიტყვა და ჩემი სახელი, არასდროს თქმულა, სახელი, რომელიც არავინ იცის. მე მეძახიან უბიკს, მაგრამ ეს არ არის ჩემი სახელი. მე ვარსებობ. მე მუდამ ვიარსებებ.“

საბოლოოდ, ჯო ჩიპი პირისპირ შეხვდება ამ ორივე ძალას და ისიც და მკითხველიც ყველაფრის Ubik(1stEd)ახსნას პოულობენ. წიგნი რომ აქ მთავრდებოდეს, ალბათ სალაპარაკოც არაფერი იქნებოდა, მაგრამ ეს უკანასკნელი თავი ყველაფერს თავდაყირა აყენებს; წყალში ყრის ყოველგვარ მოსაზრებას, არგუმენტს, საერთოდ ყველაფერს და მთელ სიუჟეტს ღიად ტოვებს. თუმცა, ვინც დიკის შემოქმედებას ცოტათი მაინც იცნობს, ეს დიდად არ გაუკვირდება. ამ მწერალს მხოლოდ უპასუხო კითხვები აინტერესებს და მგონი ყოველთვის გაურკვევლობაში ტოვებს მკითხველს.

რაც შეეხება დანარჩენი თავების ეპიგრაფებს. მათ არაფერი, ან თითქმის არაფერი აქვთ საერთო მოთხრობილთან და „უბრალოდ“ ცდილობენ მოგყიდოთ უბიკი, როგორც საუკეთესო ლუდი, საუკეთესო ხსნადი ყავა, საუკეთესო შამპუნი…

მეგობრებო, წარმოუდგენლად დაბალ ფასად გთავაზობთ ჩვენს ჩუმ, ელექტრულ უბიკებს. მაგრამ გახსოვდეთ: თითოეული უბიკის გამოყენება დაშვებულია მხოლოდ მკაცრად განსაზღვრული ინსტრუქციის მიხედვით.“

„გნებავთ უგემრიელესი ლუდი? მიირთვით უბიკი. დამზადებულია ნარჩევი სვიისა და წყლისგან, ხასიათდება განსაკუთრებული არომატით. უბიკი ხალხის რჩეული ლუდია, რომელიც მხოლოდ კლივლენდში მზადდება.“

„თუ ფინანსური პრობლემები გაწუხებთ, ესტუმრეთ უბიკის“ დაგროვებით-შემნახველ ბანკს. ის დაგეხმარებათ ვალებისგან განთავისუფლებაში. დავუშვათ, თქვენ აიღეთ ორმოცდაცხრამეტი პოსკრედის ოდენობის უპროცენტო სესხი. ვნახავთ,რომ ამ შემთხვევაში...“

ეს „კომერციული მესიჯები“, რომლებიც მარქსის ღირებულების თეორიას ეხმიანება, უბიკის უნივერსალური ეკვივალენტია (ღირებულებათა გაცვლის განხორციელებაა); უბიკს შეუძლია წარმოადგინოს, ან სულაც ჩაანაცვლოს, ნებისმიერი პროდუქტი, კაპიტალიზმში ხომ ყველაფერს თავისი ფასი აქვს. უბიკის წარდგენა ამ განცხადებების მეშვეობით ხაზს უსვამს კაპიტალიზმის ვალდებულებას, დააკმაყოფილოს მომხმარებლის საჭიროებანი.

გარდა ამისა, ეპიგრაფები, რომლებიც როგორც აღვნიშნე, ნარატივში არავითარ როლს არ ასრულებენ (რადგანაც უბიკი „რეალური დახმარებაა“ სპრეის სახით და მეათე თავამდე ამგვარად ნახსენებიც არაა), შეიძლება განვიხილოთ როგორც ტექსტის ძირითადი მეტაფიზიკური კონცეფციის მიჩქმალვა, რადგან ეპიგრაფი, ისევე როგორც სათაური, ტექსტისთვის კომენტარის როლს უნდა ასრულებდეს, მიგვანიშნებდეს რა დაგვხვდება, ისევე, როგორც ეტიკეტი გვეუბნება რა არის ქილაში. უადგილო ან სახუმარო ეპიგრაფები წინასწარგანზრახულად გვაყენებს არასწორ გზაზე, რაც ტრადიციული რომანის პრინციპებს რამდენადმე არღვევს.

1490_133551139633 ზემოთ ვახსენე, დიკს უპასუხო კითხვები იტაცებს მეთქი. ალბათ უფრო სწორი იქნებოდა მეთქვა, დიკი იმას წერს, რაც თავში აქვს, რაც მის ცხოვრებაში ხდება მეთქი და „უბიკის“ შემთხვევაში ეს განსაკუთრებით დამაჯერებლად გაიჟღერებდა, რადგან როგორც თავად მწერალი ამბობს, „უბიკი“ მისი ცხოვრების შესახებაა, მისი ცხოვრება კი ამ რომანზეა დაფუძნებული; ეს ამბავი კი არ გამოიგონა, არამედ მომხდარს თვალს ადევნებდა და ფურცლებზე გადაჰქონდა, დაწერის შემდეგ კი უბრალოდ დაავიწყდა იქამდე, სანამ ეს ყველაფერი უკან არ დაუბრუნდა. ფილიპ დიკი ამას 1974 წელს წერდა, როცა მის ცხოვრებაში მართლაც ყველაფერი თავდაყირა დადგა, ეჩვენებოდა, რომ მთელი მისი სამყარო ილუზიაა, ნამდვილი არაა და ასე გაგრძელდა კიდეც ბოლომდე. თავის დღიურში ამ მოვლენას „2-3-74“–ად წერს და გულისხმობს 1974 წლის თებერვალ-მარტს, როცა მისი გონების გაუგებარი ტრანსმუტაცია მოხდა. ამ მოვლენას თავად აღწერს როგორც გონთან კონტაქტის პირველ გამოცდილებას და სხვადასხვა სახელს არქმევს, იქნება ეს VALIS (მისი კიდევ ერთი რომანის სათაური, რომელიც გულისხმობს დიკის მიერ შეცნობილი ღმერთის ერთ-ერთ სახეს), YHWH (ებრაული ღმერთის ტეტრაგრამატონი), კოსმოსური ქრისტე, ლოგოსი და ა.შ. დიკს სჯეროდა, რომ დედამიწაზე ჩვ.წ. პირველი საუკუნე იდგა და თავად იმპერიასთან მებრძოლი იდუმალი ქრისტიანი იყო.

„უბიკი“ კი ამ ყველაფრამდე გაცილებით ადრე, 1968 წელს დაიწერა. რომანის ტექსტი რომ ძალიან philip-k-dick1რთულია, ვფიქრობ უკვე საკმაოდ გამოჩნდებოდა ყოველივე ზემოთქმულიდან. თუ წარმოვიდგენთ, რომ დრო ერთგვარი ენერგიაა, მაგნიტური ველი, მაშინ შეიძლება ითქვას, აქ აღწერილია დროის რღვევა, ფორმების შლა პირველყოფილ სახემდე (ერთ მომენტში პლატონის იდეებსაც უფიქრდება ჯო ჩიპი), ენტროპია ყოველ საგანში აღწევს და ანგრევს მათ, რითაც ჩვენი სამყაროს ნამდვილს არსს ააშკარავებს, და ამ დროს ვხედავთ როგორ მოდის საშველად ლოგოსი, უბიკის სახით.

დასასრულ, მინდა აღვნიშნო, რომ იყო თუ არა დიკი გიჟი, ამ სიტყვის ფართო გაგებით, რთული სათქმელია, რადგან იგი სიცოცხლის ბოლომდე გააზრებულად ებრძოდა 2-3-74-ს, მიუხედავად იმისა, თუ რა მოხდა ამ პერიოდში.

ხიდი ტერაბითიაში

10993407_385583314955649_8413431010525438179_nდაახლოებით ერთი წლის წინ წავიკითხე “ხიდი ტერაბითიაში”, როცა გავიგე, რომ ბათუმელებს უნდა გამოეცათ. ვერ მოვითმინე. ერთი წლის შემდეგ უკვე ქართული თარგმანის ინტერესით მოვკიდე ხელი. რაკი ორიგინალიც წაკითხული მაქვს, მგონი მეთქმის – ძალიან კარგი თარგმანია. და წიგნს ულამაზესი გარეკანი აქვს.

ფილმი ძალიან ადრე მაქვს ნანახი, წიგნსაც როგორც გითხარით, პირველად არ ვკითხულობ. მაგრამ გადავშალე თუ არა ტირილი ამივარდა. ძლივს მოვახერხე კითხვის გაგრძელება.

არ მეგონა თუ ისევ საკუთარ ემოციებზე მოყოლით დავიწყებდი, მეგონა ცოტა მივეჩვიე. მაგრამ პატარა ჯესის და ლესლის ამბავი ისეთი საოცარია, მგონი ტრადიციად დავიდებ ყოველ წელს წავიკითხო.

არა, მართლა საოცარია, იმის მიუხედავად რამდენს გატირებთ და გაქვითინებთ. ლესლი ნამდვილი სასწაულია. როგორ იყო წიგნში? ძროხის სადგომიდან ტერაბითიის მეფობამდე ჯესი სწორედ ლესლიმ მიიყვანა. ასწავლა როგორ შეეხედა სამყაროსთვის სხვა თვალით, მისი წყალობით ჯესიმ საკუთარ შიშებს ზურგი კი არ აქცია, თვალებში ჩახედა და ისე გაუმკლავდა, სხვა ადამიანებისადმი თანაგრძნობის უნარი გაუჩნდა.

ზაფხულის ადრიან დილით სახლის საქმეებამდე მინდორში მორბენალი ბიჭი, რომელსაც სურდა ყველაზე სწრაფი მორბენალი გამხდარიყო, წიგნის ბოლოს ისეთი გაზრდილია, ისე უყურებს ცხოვრებას და იმხელა ძალას ასხივებს, ვერ გჯერა რომ სულ 155 გვერდი წაიკითხე, კითხვის სულ ორი საათი, გავიდა.

ლესლი, ათი წლის გოგონა, რომელიც საოცარ ამბებს ჰყვება, ტერაბითიის ღირსეული დედოფალია, მტერსაც მედგრად უხვდება და თანდაყოლილ მაგიასაც ფლობს.

საშობაო საჩუქრების ამბავიც ძალიან ლამაზია, იმიტომ რომ ჯესი ძალიან ღარიბია, თუმცაღა გულით სურს ისეთი საჩუქარი აჩუქოს ლესლის (რომელსაც მისგან ყველაფერი გაუხარდება), რომლითაც თავადაც იამაყებს. პრინცი ტერიენი ნამდვილად ასეთი საჩუქარი იყო, პატარა საყვარელი, გონიერი ლეკვი. სანაცვლოდ კი ის მიიღო, რაც ალბათ ყველაზე მეტად გაუხარდებოდა, სახატავი ალბომი და საღებავები. ჯესი ხომ მხატვარია. მართალია ჩუმად ხატავს და მხოლოდ ლესლის და მის ედმონდსს მოსწონთ მისი ნახატები, მაგრამ დრო მოვა და ჯესი ისეთ სამყაროებს დახატავს…

ხომ გითხარით, ჯესი ძალიან გაიზარდა მეთქი. წიგნის ბოლოს ტერაბითიაში გამავალი ნამდვილი ხიდიც ააგო და მომავალი დედოფალიც წაიყვანა იმ ჯადოსნურ სამყაროში.

P.S. მართლა ძალიან მაგარი წიგნია. ათასჯერ რომ წავიკითხო, მაინც ასეთი ემოციური დამოკიდებულება მექნება.

მეტროს დეპრესია

11825900_1581652582097997_5337151271646790873_nგლუხოვსკი ერთი რუსი ტელეწამყვანი და ჟურნალისტია, რომელსაც ათამდე ლიტერატურული ნაწარმოები ეკუთვნის და ვისაც ყველა “მეტროთი” იცნობს. “მეტრო 2033”, “მეტრო 2034”, ახლა უკვე “მეტრო 2035″…

თუ არ ვცდები წიგნი უკვე სამჯერ გამოიცა რუსეთში (2005 წლიდან მოყოლებული), უზარმაზარი ტირაჟით. ცნობილია კომპიუტერული თამაშიც მის მოტივებზე (რის შესახებაც ბევრი არაფერი ვიცი). ქართულად კი გამომცემლობამ, წიგნები ბათუმში, თარგმნა და გამოსცა ეს წიგნი. თარგმანს არა უშავს, ცუდი ნამდვილად არ არის, თუმცა წიგნს ნაჩქარევად გამოცემა აშკარად ეტყობა.

ამ პატარა პოსტს უფრო მათთვის ვწერ, ვისაც მიაჩნია, რომ ფანტასტიკა არ უყვარს. მინდა დავამშვიდო ასეთები, რომ გაუგებარი ტერმინები, კოსმოსური ხომალდები, ფიზიკის ყოვლად უცნობი კანონები და სხვანი და სხვანი, ამ წიგნში ნამდვილად არ შეგაწუხებთ. სამაგიეროდ შეიძლება შეგაწუხოთ გამუდმებულმა სიბნელემ და აუხსნელის შიშმა; უკან მოხედვის, ჭკუიდან შეშლის, მოულოდნელობის, უიმედობის შიშმა.

სპოილერი ნამდვილად არ გამომივა, თუ გეტყვით, რომ მოქმედება მეტროში მიმდინარეობს, 2033 წელს. თუმცა ჩვენი მეტრო არ წარმოიდგინოთ. წიგნს თავშივე აქვს დართული მოსკოვის მეტროს რუკა. დიდი ხანი ვათვალიერებდი მას და ძალიან დიდია, ქაღალდზეც კი ადვილად იკარგები ადამიანი. დასახლებებად ქცეული მეტროს სადგურები, ბნელი, გაუვალი გვირაბები, სახელმწიფოებად გაერთიანებული სადგურები და იაღოველები, სატანისტები, ფაშისტები, კომუნისტები, კაპიტალისტები, სამხედროები და ინტელიგენცია და ძალიან, ძალიან ბევრი თავგადასავალი.

83943948

აღმოჩნდა, რომ ავტორი მოსალოდნელზე უკეთ წერს და უბრალოდ სათავგადასავლო ნაწარმოებზე მეტია “მეტრო”. პოსტის სათაური, მეტროს დეპრესია, რამდენადმე სუბიექტური ვარიანტია, მაგრამ იმის გამოხატვა მინდოდა, რაც წიგნსაც თან სდევს ლაიტმოტივად: მაინც რატომ შეიყუჟა ათასობით ადამიანი მეტროში, ამ სიბინძურეში, სიბნელეში და ყოველ წამს საფრთხის მოლოდინში? ადამიანური თვითგადარჩენის ინსტინქტია? უკეთესი მომავლის რწმენა? უტოპიური იმედები? მაინც რა აზრი აქვს ასეთ სიცოცხლეს, რისთვის უნდა იწვალოს ადამიანმა?

ყოველ ახალ თავგადასავალთან ერთად მთავარ გმირს ეს კითხვა უკან მისდევს და ყოველ ჯერზე სხვადასხვა ინტერპრეტაციით წარმოუდგება. პასუხებიც გამუდმებით იცვლება. თანდათან იმაზე ფიქრს იწყებ მკითხველი, რომ მეტროში ასე წრეზე სიარული, თავგადასავლები და ეს თეოლოგიური თუ ფილოსოფიური კითხვა-პასუხები სადღაც უნდა დამთავრდეს, პასუხი გაეცეს, რამე უნდა მოხდეს!

რამე ხდება. მაგრამ არ ვიცი მე მომიჩლუნგდა ინტუიცია თუ მართლა ასე კარგად წერს გლუხოვსკი, თუმცა ასე ღრმად ვერ ჩავწვდი ახსნას. ბოლო გვერდები სრული შოკი იყო მეთქი, ვერ ვიტყვი, მაგრამ მაინც მოულოდნელი აღმოჩნდა და მშვენიერი საფუძველი შეუმზადა “მეტრო 2034″–ს.

გული მიგრძნობს, მთავარ გმირს (რომელიც დიდად არ მომწონს, თუმცა ზოგადად არც ერთი პერსონაჟი არ მომწონს ამ წიგნში) კიდევ მოუწევს დაბრძენდეს, იფიქროს და მოიფიქროს კიდეც ბევრი რამ.

წარმატებულ კითხვას გისურვებთ.

პ.ს. წიგნში ქალები მხოლოდ ნახსენები არიან. ალბათ იმის დასტურად, რომ არსებობენ ეგენიც და გადარჩნენ. არავითარი როლი მაგათ არ აკისრიათ, მთავარი გმირის დედას თუ არ ჩავთვლით, რომელიც დედის განზოგადებული ტიპაჟი უფროა, ვიდრე კონკრეტული პიროვნება.

კაცი მაღალ კოშკში

shop_product_image_136154ყველაფერი მარტივად იწყება: ომი ნაცისტურმა გერმანიამ მოიგო იაპონიასთან ერთად და ეს სპოილერი არ არის.

მათ სურთ ისტორიის აგენტები იყვნენ და არა მსხვერპლნი. საკუთარი თავის იდენტიფიკაციას ღმერთის ძალაუფლებასთან ახდენენ და სწამთ, რომ ღმერთს ჰგვანან. მათი ეგო იმდენად შიზოფრენულად გაფართოვდა, რომ თავადვე უჭირთ მისი საზღვრების დადგენა. ადამიანს არ ჩაუყლაპავს ღმერთი, პირიქით მოხდა.

ამერიკელი მისტერ ჩილდენი თავის “ამერიკული ხელნაკეთი ნივთების” მაღაზიაში საქმიანობს, იაპონელი მისტერ ტაგომი “ნიპონ ტაიმსში”, ებრაელი ფრენკ ფრინკი ცოლზე ფიქრობს, საწარმოში პრობლემები აქვს და მეგობართან ერთად ცალკე საქმის დაწყებას აპირებს, მისი ცოლი ვიღაც იტალიელს გაიცნობს ამასობაში… ჰო, კიდევ მისტერ ბეინსი ტაგომისთან საქმიანი ვიზიტით ჩამოვიდა, მის წინააღმდეგ დახმარება მისტერ რეისს სთხოვეს…

ისინი ცხოვრობენ შეძლებისდაგვარად და რჩევას “ი ძინს”, ანუ “გარდაქმნათა წიგნს” ეკითხებიან, პასუხების ახსნას ცდილობენ… “ი ძინი” კი უძველესი სამისნო ტრაქტატია, ალბათ 5 000 წლის წინ დაწერილი.

ყველაფერი თითქოს მარტივადვე გრძელდება. ვიღაც აბენდსენმა დაწერა წიგნი “შეესია კალია ქვეყანას”, სადაც წარმოუდგენელ რამეებს აღწერს, თითქოს ომში გერმანიაც დამარცხდა და იაპონიაც. ამ წიგნს კითხულობენ ფილიპ დიკის პერსონაჟები და თავიანთ მეგობრებს შეცბუნებულები, აღფრთოვანებულები, გაოცებულები უყვებიან. მერე ისინიც კითხულობენ. არჩევენ. განიხილავენ. ფიქრობენ.

ადოლფ ჰიტლერის სიკვდილი, ომში ჰიტლერის პარტიისა და თავად გერმანიის დამარცხება და განადგურება, აბენდსენის ამ წიგნში აღწერილი… ამ ყველაფრის მიღმა რაღაც დიადი იმალებოდა, თანამედროვე მსოფლიოში მომხდარზე უფრო ამაღლებული. იმ მსოფლიოზე, რომელშიც ჰეგემონი გერმანია იყო.

ხომ გესმით, წიგნი ყველაზე ერთსა და იმავე გავლენას ვერ მოახდენს. ერთ-ერთი ამ წიგნის წაკითხვისას, რომელიც თითქმის ყველგან აკრძალულია (თუმცა აქ, ამერიკის დასავლეთ სანაპიროზე არა), ფიქრობს, რომ:

ამ წიგნში ბევრად მეტი შინაარსია ჩადებული, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს. რისი თქმა სურდა აბენდსენს? გამოგონილი არაფერია _ ნუთუ ამას მარტო მე მივხვდი?

ჰოდა, მიდის ეს ადამიანი წიგნის ავტორთან და ჩვენც ვხედავთ, რომ შესაძლოა რაღაცეებისთვის ყურადღება არ მიგვიქცევია. ერთ წიგნს ვკითხულობდით ორი სხვა წიგნის შესახებ და მოვახერხეთ კი ამ წიგნების დაკავშირება?

წიგნის დასასრულზე არ ვილაპარაკებ, უბრალოდ მინდა ვთქვა, რომ იგი ზუსტად ისეთია, როგორსაც ველოდი და როგორიც აუცილებლად უნდა ყოფილიყო.

მანამდე კი უამრავი საინტერესო პასაჟი, ჩემ მიერ ნახსენები თუ გამოტოვებული პერსონაჟების ხასიათები გელოდებათ, ზოგიერთი მათგანი მართლაც გენიალურია.

“კაცი მაღალ კოშკში” ალტერნატიული რეალობის შესახებ დაწერილი წიგნიაო, ხშირად გაიგონებთ. მე პირადად კი გეტყვით, რომ გარკვეული დრო დამჭირდა იმის გასაანალიზებლად, თავად ვცხოვრობდი ალტერნატიულ რეალობაში თუ წიგნს ვკითხულობდი ამის შესახებ.