De Re Publica

maccari-cicero-denounces-catiline

“Cicero Denounces Catiline” by Cesare Maccari

სამი წლის მანძილზე ავად თუ შავად ლათინური ენის სწავლის ამბავმა ციცერონის “De Re Publica”-ს თარგმნამდე მიმიყვანა. ტექსტი დიდი არ არის, არც სრულია, მხოლოდ ნაწილობრივ აღადგინეს. არც არავინ მავალდებულებს მის თარგმნას, მხოლოდ ნაწყვეტები უნდა მეთარგმნა საგან “რომაელი ავტორი 3”-ის ფარგლებში, მაგრამ თავიდან ისეთი რთული იყო და მერე იმდენად ჩამითრია საქმემ, თავფეხიანად გადავეშვი ტექსტში. ახლა რამდენიმე კვირით შევაჩერე თარგმნის პროცესი, იმიტომ რომ მევე უნდა დავარედაქტირო, რაც ფაქტობრივად შეუძლებელი აღმოჩნდა იმ ფონზე, რომ წინადადებები ლამის ზეპირად ვიცი ლათინურად და ეს ძალიან მიშლის ხელს. გარდა ამისა, ტექსტის მოცულობაზე ორჯერ მეტი როგორც ვატყობ კომენტარები გამოვა და ამასაც დრო უნდა. მე თუ… არა, მე რომ ამ ნაწარმოებს დავასრულებ, მაშინ ნამდვილად ჩავთვლი, რომ ზრდასრული ადამიანის ცხოვრების პირველ ეტაპს მივადექი.

smith_republica_anglorum_title_page მართლა მეგონა რომ ციცერონი ძალიან მიყვარდა. ასეთი შეუპოვარი ადამიანი მეორე არ მეგულება. ასეთი გამჭრიახი და თან უანგარო, დაბადებული იმისთვის, რომ სახელმწიფოს, კარგს, სწორს ემსახუროს. მაგრამ როცა მისი ორიგინალი ენა “გავტეხე”, ვნახე როგორ აღწევს საწადელს სიტყვებით, როგორ ალაგებს სათქმელს ისე, რომ მინდა ჰერბერტის ფრაზა გამოვიყენო “დიუნიდან”, ფანდი ფანდში და კიდევ ფანდში, მივხვდი რომ ამ კაცს უზომოდ დიდ პატივს ვცემ, უბრალოდ კი არ მიყვარს, როგორც გარდასულ საუკუნეთა ერთი კარგი მწერალი.

თან ეს ნაწარმოები საკმაოდ ეკლექტიკურია და რაკი ციცერონის ყველაფერი მაინც არ წამიკითხავს ვერ ვიტყვი რომ ყველაზე კარგად, მაგრამ ნამდვილად ძალიან კარგად წარმოაჩენს თავად ავტორს. ვერც ობიექტურობას დაუკარგავ, ყოველთვის განიხილავს მეორე მხარის პოზიციას და… მერე აბათილებს – მეთოდურად, გულმოდგინედ და შეუპოვრად. დაუღალავად მოჰყავს მაგალითები, აფასებს მათ დადებით და უარყოფით მხარეებს, აჯამებს და ყოველთვის ერთ ამოსავალ პრინციპს მიადგება ხოლმე, ადამიანი გამუდმებით საკუთარი თავის სრულყოფას უნდა ცდილობდეს, რათა მერე სახელმწიფოს საუკეთესო შესთავაზოს. რადგან ჩვენმა სამშობლომ იმისთვის როდი გაგვაჩინა, მხოლოდ ჩვენს კეთილდღეობაზე ეზრუნა, არამედ იმისთვის, რომ ჩვენი გონების, გულის თუ სულის საუკეთესო ნაწილი თავად მიეღო და ჩვენთვის მხოლოდ ის დაებრუნებინა, რასაც თვითონ მოიზედმეტებდა. და სამშობლო – სახელმწიფო – ეს ხალხია, ხალხის საქმეა. Re Publica, სახალხო, ხალხის საქმე, არც მთლად დღევანდელი რესპუბლიკის გაგებით.

ჰოდა, როგორც თავად ციცერონი ამბობს ამ ნაწარმოებში, საკმარისი არ არის ადამიანს სიქველე cicero_de_re_publica_vat-_lat-_5757ჰქონდეს, როგორც რაღაც ხელოვანება, უნარი, რადგან ამ ხელოვანებას ცოდნის სახითაც დაინარჩუნებს, თუნდაც არ გამოიყენოს; სიქველე კი საკუთარ თავს მხოლოდ გამოყენებისას ავლენს მთლიანად. ასე რომ რა აზრი აქვს რამდენს ვისწავლი, თუკი ოდესმე მაინც არ გამოვიყენებ ამ ცოდნას?

სიები

ბავშვობიდან მიყვარდა სიები. პრეინტერნეტულ პერიოდში ვწერდი to do სიებს, წასაკითხი წიგნების სიებს, იმ საკითხების სიებს, რომლებიც მაინტერესებდა და რომელთა შესწავლასაც ვაპირებდი ახლო მომავალში; ყველაზე ხშირად ალბათ გაკვეთილების ცხრილს ვწერდი – რა ვისწავლე, რა გამომრჩა, რა უნდა მესწავლა. პოსტინტერნეტულ პერიოდში კი წარმოუდგენელი რაოდენობის და რაგვარობის სიები გაჩნდა ჩემს ცხოვრებაში.

როგორც ჩემი და ამბობს ხოლმე, სიებს იმიტომ ვწერ, რომ მერე აღარ მივყვე. რაც ასე ნამდვილად არაა. მიყვარს ორგანიზებულობა, ან მცდელობა მაინც – ვიყო ორგანიზებული. მომწონს როცა ზუსტად ვიცი რა უნდა გავაკეთო და როდისთვის. თუმცა ეს სია კი არა ორგანაიზერია, მე სიებზე ვაპირებდი წერას.

წასაკითხი წიგნების სია. ეს ყველაზე მნიშვნელოვანი სიაა ჩემს ცხოვრებაში. სამყაროსავით ძველი არ ვიცი და რაც თავი მახსოვს, ასეთი სია სულ მაქვს. მერე goodreads-ზე გადავედი, მაგრამ ამის პარალელურად არც ხელით წერა შემიწყვეტია. იმასაც ვიწერდი რა წავიკითხე და როდის. მაგრამ განსაკუთრებულ სიამოვნებას მაინც წაკითხული წიგნის გასწვრივ პლიუსის დასმა მანიჭებდა. ამ სიებს რაიმე შეჯიბრის სახე არასოდეს ჰქონია, ბევრის მოსწრება და “ყველა წიგნის” წაკითხვა ჩემი თვითმიზანი არაა. უბრალოდ მიყვარს როცა თავში ათასობით წიგნის დომხალის ნაცვლად ქრონოლოგიის, ჟანრების, პერიოდების და ეროვნების მიხედვით დალაგებული მოწესრიგებული სიები მაქვს.

ალბათ ამასთან კავშირშია ისიც, რომ ყოვლად აწეწილი ცხოვრებისა და სახლის მიუხედავად წიგნების თაროები, სამუშაო კუთხე და ჩემი კომპიუტერი ყოველთვის მანიაკალურად მოწესრიგებული და დალაგებულია.

Watchlist. როცა ტელევიზორზე ვიყავი დამოკიდებული, ფილმების სიის ქონა აზრადაც არ მომსვლია. დიდ სინეფილად არც ჩავითვლებოდი მაშინ. ჩემი პირველი ლეპტოპი მაშინ მქონდა, როცა ინტერნეტი ჯერ კიდევ არ იყო ამ ქალაქში. ამიტომ ე.წ. ფლეშკით მომქონდა სხვებისგან ფილმები და ისე ვუყურებდი. უკვე მიწევდა მომეფიქრებინა რა ფილმის გადმოწერა მეთხოვა მეგობრებისთვის და სიებიც გაჩნდა. სხვათა შორის მაშინ უფრო ადვილი იყო, როცა სულ ათი ფილმი გაქვს მყარ დისკზე, ასარჩევიც არაფერია. დღეს ფილმის ნახვას რომ დავაპირებ, შერჩევის პროცესი წინასწარ მეზარება, რადგან ფილმების სიას ხელით არ ვწერ, IMDB-ზე მაქვს watchlist, სადაც ამ წუთისთვის ზუსტად 8253 ფილმი მაქვს მონიშნული, რაც იგივეა უბრალოდ ინტერნეტში ეძებდე ფილმის, ყოველგვარი ფილტრის გარეშე. საბედნიეროდ საიტების უმრავლესობას აქვს ფუნქცია, სადაც შემიძლია მივუთითო რა ჟანრის, რომელი წლის, რა რეიტინგის, რომელი ქვეყნის და ა.შ. ფილმის ნახვა მინდა. სულაც გუგლი მეტყვის რომელი ფილმია მაგალითად ახალგაზრდა მათემატიკოსის შესახებ (კი, ხანდახან სწორედ ასე ვგუგლავ ფილმებს).

გრამატიკული სიები. სამი წელია უცხო ენებს ვსწავლობ, ვთარგმნი, ვარედაქტირებ… ამ დროისთვის ხუთი ენა კარგად ვიცი. სამზე ვლაპარაკობ კიდეც (ლათინური და ძველი ბერძნული უბრალოდ მკვდარი ენებია, რა ვქნა, თუმცა ლათინურად ლაპარაკს ასე თუ ისე ვახერხებ). კიდევ სამი ენისა რაღაც გამეგება, მაგალითად იტალიურის, რომლის სრულყოფილად სწავლაც 2017 წელს მაქვს დაგეგმილი.

გრამატიკული სიები ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. ამჟამად ყველაზე დიდი სია ძველი ბერძნულისთვის მაქვს, ფაქტობრივად მთელი სახელმძღვანელოა. მკვდარი ენა რთული სასწავლია, აქ ყველაფერი თუ არ იცი, არაფერი გამოვა. სია ფონეტიკით იწყება, მორფოლოგიაზე გადადის, ზმნით გრძელდება და სინტაქსით სრულდება. თუმცა ამ განყოფილებებს თავისი ქვეგანყოფილებები აქვთ, იმათ თავისი და ასე მაგალითად:

5.6.1.2. პირველი კლასის ზმნების უღლების თავისებურებანი. 

თუკი წიგნების ან ფილმების სია ვინმეს მეტიჩრობად მოეჩვენება გასაგებია, მაგრამ ჩემს გრამატიკულ სიებს კბილებით დავიცავ. მათ გარეშე მე ფიზიკურად არაფერი გამომივა.

თარგმანის სიები. ამჟამად ექვს სხვადასხვა ავტორს ვთარგმნი, რაც დამეთანხმებით, ცოტა არაა. აქედან სამს გამოსაცემად ვამზადებ, სამს უბრალოდ უნივერსიტეტი მოითხოვს. ყოველ დღე რომელიმე ავტორი მაქვს მოსამზადებელი და ლექტორისთვის წარსადგენი. ამიტომ ზუსტად უნდა ვიცოდე რომელი წიგნის რომელი თავის რომელი პარაგრაფი მაქვს უკვე თარგმნილი და რომელი სათარგმნი. რაც უნდა ზუსტად გავწერო დრო, განრიგი მაინც წამდაუწუმ ირევა, ასეთი სია კი მეხმარება იმის განსაზღვრაში, შემთხვევით გამოჩენილ თავისუფალ ორ საათში რომელ ავტორზე მუშაობა მირჩევნია.

Wishlist. ეს ჩემი იდეა არ ყოფილა, სახლში მოიფიქრეს. ადრე დეიდამ ჩამოწერა თავისთვის სია, რომელიც იწყებოდა მილიონი დოლარით, გრძელდებოდა ახალი სახლით და ჩაის ტილოებით. ამ სიაზე ყოველთვის გულით მეცინებოდა. პირველ ნაწილს გაგიმხელთ:

  1. მილიონი დოლარი
  2. ბინა
  3. ჩაის ტილოები
  4. ჭაღი მისაღები ოთახისთვის
  5. საჭმლის შესანახი კონტეინერები (ამას სპეციალური მასალაც ჰქონდა მითითებული)

ჩემი wishlist ჩემმა დამ დაწერა ჩემი კარნახით და დასრულების შემდეგ მეჩხუბა, არარეალური სია გაქვს, ამის შედგენას რა აზრი აქვსო. ალბათ იმიტომ რომ დრაკონით იწყებოდა. არადა ამ სიაში სავსებით რეალური სურვილებიც მოხვდა, მაგალითად ბოსხისა და დალის ნახატები, ველოსიპედი, სახლი პრაღაში. მე თუ მკითხავთ დრაკონშიც არაფერია ირეალური. ერთმა მეგობარმა შრი-ლანკადან ძალიან ლამაზი დრაკონი ჩამომიყვანა, რომელსაც გლაურუნგი დავარქვი. ესეც ახდენილი სურვილი.

სიტყვა ისედაც გამიგრძელდა, აღარ მოგიყვებით საყიდელი წიგნების სიების შესახებ; არც იმ ქვეყნების სიაზე, რომლებში წასვლასაც ვგეგმავ; არც იმ ენების სიაზე, რომელთა შესწავლასაც ვაპირებ… ჩემს ცხოვრებაში ახლა სიები გაცილებით მეტია ვიდრე ის ადამიანები, რომლებთან ურთიერთობასაც ვინარჩუნებ. პოსტიც ამიტომ დავწერე, ერთმა მითხრა, შენი სიები უფრო გიყვარს, ვიდრე მეგობრებიო. არაა ასე. უბრალოდ ჩემი სიები უფრო მჭირდება.

ჩემი სამზარეულო

ახლა პატარა შესვენება მაქვს სანამ თარგმანს გავაგრძელებ და მიუხედავად იმისა რომ ბოლო ჭამიდან ორი საათი თუ იქნება გასული, ისევ ჭამა გადავწყვიტე. რა ვქნა, დილით ძალიან გემრიელი სალათი მოვამზადე და მთელი დღეა ვერ ვწყდები. ადვილი იყო, რაც სახლში ვიპოვე წვრილად დავჭერი და არაჟანში ავურიე. ანუ კარტოფილი, ჭარხალი, სტაფილო, კვერცხი, სიმინდი, ხახვი, ნიორი, წიწაკა, პომიდორი, კიტრი და მჟავე კიტრი. ზოგი მოხარშული, ზოგი უმი. მარილი, პილპილი, არაჟანი, ლიმონის წვენი, მცენარეული ზეთი და დღეს აგერ უკვე მესამედ ვჭამ.

რამდენიმე თვის წინ how to cook ტუტორიალების ყურება დავიწყე. იმიტომ არა რომ არაფრის კეთება არ ვიცი, ან პირიქით, საჭმელზე ან მის მომზადებაზე ვარ გადარეული. უბრალოდ 15 წუთიანი ყურადღების გადატანები მჭირდებოდა ჰაერივით. თავიდან ტორტებით და ნამცხვრებით დავიწყე. საშინლად არ მიყვარს ტკბილეული (შოკოლადი არ ითვლება). მაგრამ მზადების პროცესის ყურება ძალიან სასიამოვნო აღმოჩნდა. ოღონდ გადაცემები არ მიყვარს, საშინლად ბევრს რომ ლაპარაკობენ ყველაფერზე საჭმელის გარდა.

რაკი ტკბილეული არ მიყვარს, ძირითადად მორთვის პროცესი მომწონდა და არა მზადების. გემოს და გამოყენებული პროდუქტების პლიუს მინუსებს არად ვაგდებდი. მერე რომ მოვიცალე, ადვილი რაღაცეების გამოცხობა დავიწყე. სულ 4-5-ჯერ ვცადე ალბათ. ძნელი ნამდვილად არ არის, იმის გათვალისწინებით რომ ჯერ კიდევ ბავშვობიდან ვაკეთებ საჭმელებს თუ ვაცხობ ნამცხვრებს, თანაც არ ვიცი რატომ, მაგრამ “შეჭმადი” ყოველთვის გამოდის ის რასაც ვაკეთებ. მე ის არ ვიცი რატომ შეიძლება ეს ძნელი იყოს. მიუხედავად იმისა რომ ზომა წონა ფორმას არასდროს ვითვალისწინებ. რეცეპტს ვკითხულობ/ვუყურებ და ვაკეთებ ისე, როგორც გულს უხარია.

ტკბილეულის მერე სალათებზე გადავედი. ბოსტნეულზე ვგიჟდები. უმი, მოხარშული, შემწვარი, ყველა ერთად თუ ცალცალკე, სულ ერთია. ბურღულეულიც ძალიან მიყვარს. ხორცი არ მიყვარს. თევზსა და სოკოს საერთოდ არ ვჭამ. ხილი ძალიან მიყვარს, მაგრამ ყველა არა. მაგალითად საზამთრო, ლეღვი, ბალი, ყურძენი – ძალიან არ მიყვარს.

თუმცა რეცეპტების ძებნისას შეზღუდვები არ მაქვს. მომეწონა ყველაფერი, მაგრამ ხორცი ურევია? რა პრობლემაა, ვაკეთებ უხორცოდ.

გიჭამიათ შაურმა ხორცის გარეშე? მე კი.

ახლა გაზქურაზე შვინდს ვხარშავ. ორი კურდღლის დაჭერას ვაპირებ, წვენიც მექნება და იმედი მაქვს, შვინდის საწებელიც. ხვალ თუ არ დამეზარა ჭარხალს მოვხარშავ და ამ შვინდის საწებელში ჩავაწყობ. ისე წეღან შვრიას მოვკარი თვალი კარადაში და შვრიის ორცხობილებიც კარგი აზრია.

სათანადო დროს ვერ ვუთმობ, მაგრამ მაინც ოფიციალურად ვულოცავ საკუთარ თავს, ახალი ჰობი მაქვს – კულინარია.

დროის უკმარისობა

ორშაბათია. მგონი მთელი ღამე გადაუღებლად წვიმდა, მაგრამ ახლა მზე ანათებს, თბილა, ნიავი უბერავს. დილა აღარ არის, უკვე პირველის ნახევარია, მაგრამ მაინც – მშვენიერი დასაწყისია.

გუშინ ძალიან დამღლელი დღე მქონდა, საღამოს ძალიან სენტიმენტალური წიგნი წავიკითხე, ამიტომ თითქმის ათი საათი მეძინა. გვიან ავდექი და ნაცემივით ვარ.

უკვე მერამდენედ. ჰოდა, რისი თქმა მინდოდა ამით. ვერ გამიგია მე ვერ ვასწრებ ცხოვრებას თუ ლოგიკურია რომ ვერ ვასწრებ. რატომ ხდება რომ ფილმებში ჩემი ასაკის ხალხმა ზოგჯერ უკვე ყველაფერი იცის, ყველაფერი ისწავლა, ყველგან იმუშავა, იმოგზაურა, ახლაც მათი დღეები უკიდურესად გრძელია. ფილმებში ერთ დღეში ასწრებენ დილით ადრე ადგომას, ვარჯიშს, საუზმობას, მეგობრის ნახვას, სამსახურში წასვლას, მათი ერთსაათიანი ლანჩიც როგორღაც იტევს ქალაქის მეორე ბოლოში გასვლას და რაღაც სხვა საქმეს, საღამოობით სახლშიც ბრუნდებიან, კიდეც ისვენებენ, კითხულობენ, მერე რომელიმე სპორტულ მატჩზე და/ან მეგობრებთან მიდიან, კიდევ რაღაცას სწავლობენ… დაუსრულებელი წრეა. ფილმებში ყველაფერს ასწრებენ. სავსე ცხოვრებით ცხოვრობენ.

და მე? მე წელიწადში ათი თვის განმავლობაში ისეთი რეჟიმი მაქვს, რომ ორი კვირით ადრე უნდა ვიცოდე ყველაფერი, რასაც ვაპირებ. წინააღმდეგ შემთხვევაში ან ლექციებს ვაცდენ (ყველაზე ხშირად), ან მოსწავლეებს ვუცდენ, ან არ ვთარგმნი და არ ვარედაქტირებ. ან უბრალოდ არ მძნავს. ზოგჯერ დღეები არ მძინავს. და ამ დროსაც კი ვერ ვასწრებ იმის ნახევარსაც კი, რასაც ფილმებში ახერხებენ.

ამ წელს სამი თვე მქონდა ისეთი, დღემდე რომ ვამაყობ. ამ სამ თვეში ვახერხებდი ყველაფერს, ვარედაქტირებდი წიგნს, მყავდა ოცამდე მოსწავლე, დავდიოდი უნივერსიტეტში, ვნახულობდი მეგობრებს, ვკითხულობდი წიგნებს და მეძინა ნორმალურად. ყოველ დღე. ვმუშაობდი საოცრად პროდუქტიულად.

დროის მენეჯმენტი ყველაზე სასარგებლო რამეა, რაც კი ადამიანმა შეიძლება იცოდეს. როცა შეგიძლია არც ერთი წუთი არ დაკარგო, მოასწრო ყველაფერი, უბრალოდ არ შეიძლება ადრენალინმა არ გაგაბედნიეროს. ამ დროს ყველაფერი გაქვს რაც გჭირდება – მიზანი, თავდაჯერებულობა, საკუთარი თავის რწმენა, ოპტიმიზმი, კმაყოფილების განცდა, ყურადღება, ზრუნვა, და რაც მთვარია, შედეგი.

სექტემბერი ყოველთვის გარდატეხის თვეა ჩემთვის, გარდამავალი დროა, სწორედ ამ დროს ვიწყებ რეჟიმის დალაგებას და სწორედ ამ დროს ვგრძნობ მთელი სხეულით, რომ მთავარი მონდომებაა და ფილმის გმირობის გარეშეც შეიძლება ყველაფრის მოსწრება.

დრო

არ ველოდი, მაგრამ ეტყობა ჩემი გათხოვების დროც მოვიდა. უკვე 22 წლის ხარ? მერე? ბავშვი არ გინდა? რაც უფრო მოგემატება ასაკი, მით უფრო ძნელი იქნება, ახლავე უნდა იფიქრო, ხომ იცი.

არ ვიცი. კი, 22 წლის ვარ. არა, ბავშვი არ მინდა. არა ასაკის ბრალი არ არის, არ გადავიფიქრებ. არა, ამას ბუნებრივ მოთხოვნილებად ვერ აღვიქვამ. აუცილებელი არ არის ყველა ქალი დედა იყოს.

რაზე აღარ მიოცნებია და რა აღარ დამიგეგმავს, ოჯახზე არასდროს მიფიქრია. შვილზე მით უმეტეს.

ახლა ერთ სერიალს ვთარგმნი, სადაც ხშირად იმეორებენ ერთ ჩინურ წყევლას, may you live in interesting times-ო. კარგი წყევლაა. დაე. თუმცა მეორე პერსონაჟი გაეპასუხება, მაგ წყევლის მეორე ნაწილი თუ იციო. “გეპოვოს რასაც ეძებ”. ეს მართლა წყევლაა. ახდენილი ოცნებები დიდი ვერაფერი ხვითოა. მთავარი მართლა ოცნების ქონაა.

მე ბედნიერი ვიყავი, როცა ვოცნებობდი, რომ თუ გავიზრდებოდი მსოფლიოში საუკეთესო დამნაშავე ვიქნებოდი. ისეთი, შერლოკ ჰოლმსიც რომ ვერ დაიჭერდა. შერლოკ ჰოლმსობაზე არ მიოცნებია. მორიარტობა ვარჩიე.

არქიტექტორობაზეც დიდხანს ვოცნებობდი. ამაზე ჩემ გარშემო ყველამ იცოდა და სანამ პატარა ვიყავი მხარსაც მიჭერდნენ. რომ გავიზარდე აღმოჩნდა, რომ “ამას ვერ შევძლებდი”. სათანადოდ ვერ ვხატავდი თურმე. თურმე რა, ხატვა ჩემი ნიშა ნამდვილად ვერ არის. მაგრამ წინა სემესტრში ფინალურ გამოცდაზე დახატული პერსპექტივის გამო ლექტორმა მითხრა – უნდა ხატოო. მეც უცებ დავბრუნდი ბავშვობის წლებში და ისევ არქიტექტორობა მომინდა. არავინ მითხრას გვიანიაო. მე მინდა “რომ გავიზრდები” არქიტექტორი გამოვიდე და იმაზე უფრო უცნაური შენობები ავაგო, ვიდრე აინ რენდის გმირი აშენებდა “პირველწყაროში”. თუმცა ეს წიგნი არ მიყვარს. ძალიან მატკინა აუხდენელი ოცნებები.

როცა გადავწყვიტე რომ მეცნიერი უნდა “გამოვსულიყავი”, მართლა პატარა ვიყავი. მეორე კლასში ვიყავი და ძველი საბჭოთა ენციკლოპედიების კითხვა მიყვარდა. დედამ რომ მითხრა მეცნიერი ვერ გამოხვალო, ახსნაც მოაყოლა რას გულისხმობდა, მაგრამ მაშინ ჩავთვალე რომ მას არაფერი ესმოდა. ეს ოცნება დღესაც მომწონს. იმდენ რამეს გულისხმობდა ჩემთვის მეცნიერობა, ბოტანიკოსობიდან დაწყებული კოსმოსური ხომალდების ინჟინერიით დამთავრებული, სრულიად თვითკმარი იყო, სანამ მათემატიკა გართულდებოდა სკოლაში.

მათემატიკა არასდროს გამჭირვებია. არ მიყვარდა, მაგრამ კარგი გამოწვევა იყო. ახლა მიყვარს მათემატიკა. უდავოდ ზუსტი მეცნიერებაა. როცა ცხოვრება ძალიან ირევა, უპასუხო კითხვებს მაჩეჩებს და უცნაურ მეტაფიზიკურ მსჯელობას მაიძულებს, მათემატიკა კარგი თერაპიაა. სხვებსაც  ვასწავლი მათემატიკას. არის რაღაც დამამშვიდებელი, ქედმაღლური და ჩემი ეგოსთვის დამაკმაყოფილებელი იმაში, რომ ყველა ამოცანის ამოხსნა შემიძლია. იმის გახსენებაც შემიძლია, რაც თითქმის არ მისწავლია თავის დროზე უნივერსიტეტში. როცა მართლა ძალიან ცუდად ვარ, იმ მარტივ გზას მივმართავ, ჯერ კიდევ პირველ კლასში რომ გამოვიგონე, ზეპირად ვამრავლებ დიდ რიცხვებს. მილიონებზე შორს წასვლა არასდროს დამჭირვებია, მანამდე ვმშვიდდები ხოლმე.

თერაპიაზე ვლაპარაკობდი და ბოლო ახირებაც ძალიან მომწონს. მივდივარ თბილისში, ვჯდები პირველივე ავტობუსში ან მარშრუტკაში და მივყვები. ჩამოვდივარ ნებისმიერ ადგილას და იქიდან სხვას მივყვები. ზოგჯერ ფეხით დავდივარ. ბოლო ვაჟა-ფშაველადან წერეთელზე ფეხით რომ გავედი მგონი ის იყო. ამ დროს თუ მოვახერხე და თბილისი პრაღად ან ათენად ვაქციე, მართლა კარგად ვარ ხოლმე.

ერთი პერიოდი ტელეფონში sky map მქონდა გადმოწერილი და როცა მახსენდებოდა იქ ვიჭყიტებოდი ხოლმე. უბრალოდ მერე აღმოჩნდა რომ ცოტა უხერხულია ტელეფონს უსაბუთო გიჟივით ყველა მიმართულებით რომ ატრიალებ კისრის მოღრეცვამდე.

ახლა თმის შეღებვა მინდა. მოფიქრებული მაქვს როგორი თავიც მექნება – ნამდვილი ხელოვნების ნიმუში. თმის ძირებიდან ნახევარი თმა მოთეთრო, მორძისფრო, მოვარდისფრო, მონაცრისფრო, მოცისფრო, პლატინისფერი უნდა იყოს და ლამაზად გადავიდეს მოცისფრო, მოლურჯო, მოთეთრო, მონაცრისფრო, მოთაგვისფრო ფერფლისფერში. ბაცი, ნაზი ფერები იქნება, ოდნავ დატალღული თმით.

ღმერთო ჩემო, მართლა ხელოვნების შედევრი ვიქნები.

 

დაღლილობა

ისე არ გაიგოთ, თითქოს პოსტი დაღლილობაზე იყოს, უბრალოდ მორავიას გამოვაჯავრე, მაგას აქვს ასეთი სათაურის წიგნები – “მოწყენილობა”, “ზიზღი”, “სიძულვილი”, “ურჩობა” და მისთ. ნეტა რანაირი კაცი იყო, მე მხოლოდ პატარა მოთხრობები და “ჩოჩარა” მაქვს წაკითხული; მგონი სულ უბედურ ადამიანებზე და მოვლენებზე წერდა. ან ძალიან ბედნიერი ადამიანი იყო, ან ძალიან უბედური, რას გაიგებ.

თავად ვერ გადამიწყვეტია, ძალიან ბედნიერი ადამიანი ვარ თუ ძალიან უბედური. გააჩნია რაზე ვფიქრობ ხოლმე. ზოგჯერ ჭეშმარიტად ბედნიერი ვარ იმით, რომ ორივე ხელი მარცხენა არ მაქვს, ზოგჯერ (ზოგჯერ რა, ძირითადად) მეძინება და ასეთ ეგზისტენციალურ საკითხებს ვერ ვუღრმავდები, ზოგჯერ კიდევ ნამდვილად უბედური ვარ, იმიტომ რომ ჩემს მოსწავლეებს ვერაფერს ვაგებინებ.

უფრო სწორი იქნებოდა თუ ვიტყოდი ვერაფერს იგებენ მეთქი, მაგრამ პასუხისმგებლობას არ გავურბივარ, არც ჩემს წილს და არც მათსას. ხზ. კაცმა არ იცის რატომ ჰგონიათ, რომ ყველაფერი ერთი წაკითხვით უნდა გაიგონ, პასუხი ყოველთვის მზად უნდა იდოს ზედაპირზე, ან რომ ყველა ამოცანის ამოხსნა უნდა ისწავლონ.

ვერც ის გავიგე, რატომ იიოლებენ საქმეს “ო, მე ამას ვერ გავიგებ” მიდგომით. რა ყრია სიმარტივეში? ისევ – რას გაიგებ. მარტივი მალევიჩის კვადრატიც იყო, მაგრამ ქვეტექსტები ოხრად მოუნახეს. ნუ, ეგეც “ხელოვნებაა”. ალბათ არის სიმარტივეში რაღაც მიმზიდველი. კი, კი, ნამდვილად არის – მაგალითად, ნამდვილად კარგი ამბავია, რომ თუ a უდრის b-ს, ხოლო b c–ს, მაშინ a c-ს ტოლია.

ხომ ადვილია? ჩემი ბატები კიდევ გამუდმებით დაჰყურებენ ფურცელს და ელოდებიან როდის მოევლინებათ მხსნელად სასწაული – პასუხის სახით. ისევ და ისევ – ალბათ ლოდინი უფრო ადვილია.

აი, მე რომ მარტივი ამბები მიყვარდეს, რამე ისეთ საგანს ავირჩევდი სასწავლებლად, სადაც გაგება ინდივიდუალური ამბავი იქნებოდა და მეხსიერებას მეტი ძალა დაადგებოდა, რამეთუ ჩემმა მოსწავლეებმა ხშირად იციან საჭირო წესი და ფორმულა, უბრალოდ არ იციან სად წაიღონ.

ამოცანაში, ბავშვებო, ამოცანაში უნდა გამოიყენოთ, არსად არ წაიღოთ.

ერთი ისაა, მერე ალბათ იმას ვიწუწუნებდი, რომ ზარმაცები არიან და სწავლა ეზარებათ. ახლა იმას კი ვახერხებ, რომ სასწავლი გაკვეთილზევე დაიმახსოვრონ, მაგრამ ძალიან ეზარებათ ნასწავლის გამოყენება.

ეს რა თაობა მოდის–მეთქი, ამას წინათ რომ ჩავილაპარაკე, მაშინ მივხვდი რომ ვბერდები. ჩემს მოსწავლეებზე მხოლოდ 4 წლით უფროსი ვარ და მათი უკვე აღარ მესმის.

თუმცა, როდის მესმოდა ვინმესი?

 

ქალაქი წყალზე

“წყალმა ვერ წაიღო ჩემი სიზმარი – ისეთი მძიმე იყო, ფსკერისკენ დაეშვა და იქ ჩაიმარხა. მდინარემ ამომხედა და იტირა, იტირა, რადგან ვერ მიხვდა, როგორ მოვათრიე სიზმარი აქამდე, ან თვითონ როგორ უნდა ეცხოვრა ჩემი ტკივილით.”

2f661dd849d343008441a3eb570b0a65 “ქალაქი წყალზე”, სალომე ბენიძის დებიუტი პროზაში, ძალიან ლამაზი ილუსტრაციებით გაფორმებული წიგნია; იმდენად ლამაზით, რომ შეიძლება ზოგჯერ მოთხრობები ჩათვალო ილუსტრაციებად და ნახატები ამბად. პირველივე ნახატის მერე სწავლობ, რომ ეს შავ-თეთრი, წყალივით უფერული, გამჭვირვალე ნახატებიც ამბებს ჰყვებიან, იმ ამბებს, იქვე გვერდით სიტყვებად რომ ქცეულა.

ამბები კი გოგოებზეა. იმ გოგოებზე, რომლებიც უყვართ, რომლებსაც უყვართ, რომლებიც მიატოვეს, რომლებმაც ვერ შეძლეს ნახევარი კაცი სხვისთვის ეწილადებინათ.

გოგოებზე, რომელთა მომზადებულ ყავასაც ბედნიერებისა და სიხარულის გემო აქვს; გოგოებზე, რომლებსაც ნასრესი ფორთოხლის, კოწახურის ყვავილების ან იის სუნი აქვთ, მოტკბოც და მომლაშოც; გოგოებზე, რომლებიც ფიქრობენ, რომ თუ ერთხელ მაინც გყვარებია, მზის სუნს აუცილებლად იგრძნობ; გოგოებზე, რომლებიც ძალას წყლისგან იღებენ, მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მისი ეშინიათ.

გოგოებზე, რომელთა “კოცნაც უფრო მწარეა, ვიდრე მოყინული კიდურების ტკივილი და უფრო ხანგრძლივი, ვიდრე დეკემბრის ყველა ღამე ერთად”. გოგოებზე, რომლებიც სიყვარულს ეძებენ და ამის გამო ისჯებიან.

გოგოებზე, რომლებსაც ეშინიათ, მაგრამ იციან, რომ ცხოვრება შიშების დაძლევაა და მეტი არაფერი.

ეს ამბები კაცებზეცაა. გაორებულ, მოღალატე და ძალიან კეთილ კაცებზე. იმ კაცებზეც, რომლებიც არ აღმოჩნდნენ სიყვარულის ღირსები და იმათზეც, რომლებსაც ძალიან უყვარდათ. რომლებიც ამბობენ, რომ ადამიანი მაშინ კვდება, როცა სიხარული ტოვებს.

პოეტური სტილის ეს მოთხრობები მისტიკაცაა და რეალობაც. ემოციები, გრძნობები, ვნებები, სურვილები – მთელი ეს ძიება – სიურეალისტურად გამოიყურება, მაგრამ მათში სიყალბის ნატამალიც არ არის. მეტიც, მთელი ამ პოეტური საბურველის მიღმა რეალური პრობლემები იკვეთება, რომლებიც ავტორმა ძალიან სწორად, გააზრებულად განალაგა მოთხრობებში. ეს პრობლემები ჩვენი ყოველდღიურობის ნაწილია, ჩვენი, ყველას, პრობლემებია და ჩვენც ვებრძვით ან ვეგუებით მათ, ვიმარჯვებთ ან ვმარცხდებით და ეს წიგნიც სწორედ ამაზეა. ლამაზ, ჭკვიან, ძლიერ გოგოებზე, რომლებიც არ არიან სრულყოფილები და რომლებსაც ეს არც სჭირდებათ. ისინი ცდილობენ საკუთარი თავი ისეთებად შეიყვარონ, როგორებიც არიან.

ამ წიგნშიც და მის გარეთაც ყველა ქალი თავისებურად ჯადოქარია, ყოველი მათგანი დიდი დედაა, უძველესი მითოლოგიური სახე, მრავალსახოვანი, ყოვლის მშობელი და ხანდახან ძალიან სასტიკიც. დიდი დედა – ზოგჯერ სულაც უნაყოფო, ზოგჯერ კი ის ერთადერთი, ვისაც თავის გაწირვა და ყველაფრის გაცემა შეუძლია.

ამ წყალზე გაშენებულ ქალაქშიც იყო ქალღმერთი, რომელსაც მოკვდავი შეუყვარდა, ქარვის ყურეში დასახლდა, მერე კი ძმები განურისხდნენ, რადგან “მაშინაც კი, როცა ის ქალღმერთია, ქალის დამოუკიდებლობას კაცები ჭკუიდან გადაჰყავს”. მაგრამ საქმეც ისაა, რომ ქალები გაცილებით ძლიერები არიან, ვიდრე თუნდაც თავად წარმოუდგენიათ და ეგებ ეს წიგნი სტიმულიც გახდეს ვინმესთვის, რადგან “ყველა გოგოს შეუძლია იყოს ქალღმერთი, თუ მოინდომებს”.

12717248_10153294326655951_5609924230685380613_n